پروفیسر حمیداللہ شاہ ہاشمی کے تراجم میں علامہ اقبال کی کتاب جاویدنامه

مناجات

Prayer

تمهید آسمانی: نخستین روز آفرینش نکوهش می‌کند آسمان زمین را

تمهید آسمانی: آفرینش (کائنات) کے اوّلین روز آسمان کا زمین کو ملامت کرنا

Prelude in Heaven: On the First Day of Creation Heaven Rebukes Earth

نغمهٔ ملائک

نغمہ ملائک: آدم خاکی کے بارے میں اللہ تعالیٰ کا ارشاد سننے کے بعد

Song of the Angels

تمهید زمینی: آشکارا می‌شود روح حضرت رومی و شرح می‌دهد اسرار معراج را

تمہید زمینی: مولانا رومی کی روح ظاہر ہوتی ہے اور معراج کے اسرار کی شرح بیان کرتی ہے

Prelude on Earth: The Spirit of Rumi Appears and Explains the Mystery of the Ascension

زروان که روح زمان و مکان است مسافر را به سیاحت عالم علوی می‌برد

زروان جو روح زمان و مکان ہے مسافر (اقبال) کو عالم بالا کی سیاحت کے لیے ساتھ لے جاتا ہے۔

Zarvan, the Spirit of Time and Space, Conducts the Traveller on a Journey through the Upper World

زمزمهٔ انجم

Chant of the Stars

بخش 1–این زمین و آسمان ملک خداست

The Sphere of the Moon

بخش 2–عارف هندی که به یکی از غارهای قمر خلوت گرفته، و اهل هند او را «جهان دوست» می‌گویند

ہندی رشی جو چاند کی ایک غار میں خلوت گزین ہے اور اہل ہند اسے وشوامتر کہتے ہیں۔

An Indian Ascetic, Known to the People of India as Jahan-Dost, Who Lives as a Hermit in One of the Caverns of the Moon

بخش 3–نه تا سخن از عارف هندی

ہندی رشی کی نو باتیں (ہندو فلسفہ)۔

Nine Sayings of the Indian Sage

بخش 4–جلوهٔ سروش

جلوۂ سروش

The Splendour of Surosh

بخش 5–نوای سروش

نغمۂ سروش

The Song of Surosh

بخش 6–حرکت به وادی یرغمید که ملائکه او را وادی طواسین می‌نامند

وادی یرغمید کی طرف جانا جسے ملائکہ وادی طواسین کہتے ہیں۔

Departure for the Valley of Yarghamid, Called by the Angels the Valley of Tawasin

بخش 7–طاسین گوتم: توبه آوردن زن رقاصهٔ عشوه فروش

طاسین گوتم: ایک رقاصۂ عشوہ فروش کا توبہ کرنا۔

Tasin of Gautama

بخش 8–طاسین زرتشت: آزمایش کردن اهریمن زرتشت را

طاسین زرتشت: اہرمن (شیطان) کا زرتشت کی آزمائش کرنا۔

Tasin of Zoroaster: Ahriman Tempts Zoroaster

بخش 9–طاسین مسیح: رویای حکیم طالسطایی

طاسین مسیح: حکیم طالسطائی کا رؤیا

Tasin of Christ

بخش 10–طاسین محمد: نوحهٔ ابوجهل در حرم کعبه

طاسین محمد: حرم کعبہ میں ابو جہل کی روح کا نوحہ۔

Tasin of Mohammed

زیارت ارواح جمال‌الدین افغانی و سعید حلیم پاشا

اروح جمال الدین افغانی و سعید حلیم پاشا کی زیارت۔

Visitation to the Spirits of Jamal al-Din Afghani and Sa'id Halim Pasha

افغانی: دین و وطن

دین و وطن

Religion and Country

اشتراک و ملوکیت

Communism and Monarchy

سعید حلیم پاشا: شرق و غرب

شرق و غرب

East and West

بخش 1–خلافت آدم

محکمات عالم قرانی: خلافت آدم

The Vicegerency of Adam

بخش 2–حکومت الهی

حکومت الھی

Divine Government

بخش 3–ارض ملک خداست

زمین اللہ کی ملکیت ہے۔

The Earth Is God's Kingdom

بخش 4–حکمت خیر کثیر است

حکمت خیر کثیر ہے۔

Wisdom Is Abundant Good

پیغام افغانی با ملت روسیه

جمال الدین افغانی کا پیغام روسیوں کے نام۔

Afghani's Message to the Russian People

غزل زنده رود

Ghazal of Zinda-Rud

بخش 1–در میان ماه و نور آفتاب

فلک زہرہ

The Sphere of Venus

بخش 2–مجلس خدایان اقوام قدیم

گذشتہ اقوام کے بتوں کی مجلس

The Assembly of the Gods of the Ancient Peoples

بخش 3–نغمهٔ بعل

نغمۂ بعل

The Song of Baal

بخش 4–فرو رفتن به دریای زهره و دیدن ارواح فرعون و کشنر را

دریائے زہرہ کے اندر جانا اور فرعون و کچنر کی ارواح دیکھنا۔

We Plunge into the Sea of Venus and Behold the Spirits of Pharaoh and Kitchener

بخش 5–نمودار شدن درویش سودانی

مہدی سوڈانی کا ظاہر ہونا

The Sudanese Dervish Appears

بخش 1–اهل مریخ

اہل مریخ

The Sphere of Mars

بخش 2–برآمدن انجم‌شناس مریخی از رصدگاه

رسدگاہ سے ایک مریخی عالم فلکیات کا باہر آنا۔

The Martian Astronomer Comes Out of the Observatory

بخش 3–گردش در شهر مرغدین

شہر مرغدین کی سیر

A Tour of the City of Marghadin

بخش 4–احوال دوشیزهٔ مریخ که دعوی رسالت کرده

مریخ کی دوشیزہ کے احوال جس نے رسالت کا دعوی کیا

The Martian Damsel Who Claimed to Be a Prophetess

بخش 5–تذکیر نبیهٔ مریخ

نبیہ مریخ کا وعظ

The Admonition of the Martian Prophetess

بخش 1–ارواح جلیلهٔ حلاج و غالب و قرةالعین طاهره که به نشیمن بهشتی نگرویدند و به گردش جاودان گراییدند

حلاج، غالب اور قرۃ العین طاہرہ کی ارواحِ جلیلہ جنہوں نے بہشت میں رہنے کی بجائے گردشِ جاوداں کو پسند کیا

The Noble Spirits of Hallaj, Ghalib and Qurrat al-Ain Tahira

بخش 2–نوای حلاج

نوای حلاج

The Song of Hallaj

بخش 3–نوای غالب

نوای غالب

The Song of Ghalib

بخش 4–نوای طاهره

نوای طاہرہ

The Song of Tahira

بخش 5–زنده رود مشکلات خود را پیش ارواح بزرگ می‌گوید

زندہ رود ارواح بزرگ کے سامنے اپنی مشکلات پیش کرتا ہے

Zinda-Rud Puts His Problems before the Great Spirits

بخش 6–نمودار شدن خواجهٔ اهل فراق ابلیس

ابلیس کا ظاہر ہونا

Satan Appears

بخش 7–نالهٔ ابلیس

نالۂ ابلیس

Satan's Lament

بخش 1–ارواح رذیله که با ملک و ملت غداری کرده و دوزخ ایشان را قبول نکرده

ارواح رذیلہ جنہوں نے ملک و ملت سے غداری کی اور انہیں دوزخ نے بھی قبول نہ کیا

The Base Spirits Who Betrayed Country and Nation, and Whom Hell Would Not Accept

بخش 2–قلزم خونین

خونیں سمندر

The Bloody Sea

بخش 3–آشکارا می‌شود روح هندوستان

روح ہندوستان ظاہر ہوتی ہے

The Spirit of India Appears

بخش 4–روح هندوستان ناله و فریاد می‌کند

روح ہندوستان نالہ و فریاد کرتی ہے

The Spirit of India Laments and Cries Out

بخش 5–فریاد یکی از زورق‌نشینان قلزم خونین

خونیں سمندر کے اندر کشتی میں سوار غداروں میں سے ایک کی فریاد

The Cry of One of the Boatmen on the Bloody Sea

بخش 1–مقام حکیم آلمانی نیچه

جرمن فلسفی نطشہ کا مقام

The Station of the German Sage Nietzsche

بخش 2–حرکت به جنت‌الفردوس

جنت الفردوس کی طرف روانگی

Departure for Paradise