اے جے آربری کے تراجم میں علامہ اقبال کی کتاب رموز بیخودی

رموز بیخودی

Dibacha (Rumooz-e-Bekhudi)

بخش 1–پیشکش به حضور ملت اسلامیه

پیش کش بحضور ملتِ اسلامیہ

Dedication to the Muslim Community

بخش 2–تمهید : در معنی ربط فرد و ملت

فرد و ملت کا ربط

Prelude: Of the bond between individual and community

بخش 3–در معنی اینکه ملت از اختلاط افراد پیدا میشود و تکمیل تربیت او از نبوت است

ملت اختلاطِ افراد سے بنتی اور اس کی تکمیل تربیت نبوت سے ہوتی ہے

That the community is made up of the migling of individuals, and owes the perfecting of its education to propherthood

بخش 4–ارکان اساسی ملیهٔ اسلامیه رکن اول: توحید

رکن اول: توحید

The pillars of Islam First pillar: the Unity of God

بخش 5–در معنی اینکه یأس و حزن و خوف ام الخبائث است و قاطع حیات و توحید ازالهٔ این امراض خبیثه می کند

یاس و حزن اور خوف ام الخباءث اور قاطع حیات ہیں ان امراض خبیثہ کا ازالہ (صرف) توحید سے ہو سکتا ہے

That despair, grief and fear are the mother of abominations, destroying life; and that belief in the Unity of God puts an end to those foul diseases

بخش 6–محاورهٔ تیر و شمشیر

تیر کی شمشیر سے گفتگو

Conversation of the arrow and the sword

بخش 7–حکایت شیر و شهنشاه عالمگیررحمة الله علیه

شیر اور شہنشاہ عالمگیر بارے حکایت

Emperor Alamgir and the tiger

بخش 8–رکن دوم: رسالت

رکن دوم: رسالت

Second pillar: Apostleship

بخش 9–در معنی اینکه مقصود رسالت محمدیه تشکیل و تأسیس حریت و مساوات و اخوت بنی نوع آدم است

بیان مقصود رسالتِ محمدیہ جو تشکیل و تاسیس حریت اور مساوات و اخوتِ بنی آدم کی بنیاد ہے

That the purpose of Muhammad’s mission was to found Freedom, Equality and Brotherhood among all mankind

بخش 10–حکایت بوعبید و جابان در معنی اخوت اسلامیه

بوعبید اور جابان کی حکایت اخوت اسلامیہ کی روشنی میں

The Story of Bu Ubaid and Jaban, in illustration of Muslim Brotherhood

بخش 11–حکایت سلطان مراد و معمار در معنی مساوات اسلامیه

سلطان مراد اور معمار کی حکایت مساواتِ اسلامیہ کی روشنی میں

The story of Sultan Murad and the architect, in illustration of Muslim Equality

بخش 12–در معنی حریت اسلامیه و سر حادثهٔ کربلا

بیان حریتِ اسلامیہ اور سرِ حادثہَ کربلا

Concerning Muslim Freedom, and the secret of the Tragedy of Kerbala

بخش 13–در معنی اینکه چون ملت محمدیه مؤسس بر توحید و رسالت است پس نهایت مکانی ندارد

چونکہ ملتِ محمدیہ کی بنیاد توحید و رسالت پر ہے اس لیے حدود مکانی سے بے نیاز ہے

That since the Muhammadan Community is founded upon belief in one god and apostleship, therefore it is not bounded by space

بخش 14–در معنی اینکه وطن اساس ملت نیست

وطن اساسِ ملت نہیں ہے

That the country is not the foundation of the community

بخش 15–در معنی اینکه ملت محمدیه نهایت زمانی هم ندارد، که دوام این ملت شریفه موعود است

ملت محمدیہ بربنائے وعدہ دوام حدود زمانے سے بھی آزاد ہے

That the Muhammadan Community is also unbounded in time, since the survival of this noble community has been divinely promised

بخش 16–در معنی اینکه نظام ملت غیر از آئین صورت نبندد و آئین ملت محمدیه قرآن است

نظامِ ملت آئین کے بغیر صورت پزیر نہیں ہوتا ۔ ملت محمدیہ کا آئین قرآن ہے

That the organization of the community is only possible though law, and that the law of the Muhammadan Community is the Quran

بخش 17–در معنی اینکه در زمانه انحطاط تقلید از اجتهاد اولی تر است

زمانہ انحطاط میں تقلید اجتہاد سے بہتر ہے

That in times of decadence strict conformity is better than free speculation

بخش 18–در معنی اینکه پختگی سیرت ملیه از اتباع آئین الهیه است

سیرت ملّی کی پختگی آئینِ الہٰیہ کے اتباع سے ہے

That maturity of communal life derives from following the divine law

بخش 19–در معنی اینکه حسن سیرت ملیه از تأدب به آداب محمدیه است

حسنِ سیرت ملیہ کا بیان جو آداب محمدیہ سے درسِ ادب کے حصول میں مضمر ہے

That a good communal character derives from discipline according to the manners of the Prophet

بخش 20–در معنی اینکه حیات ملیه مرکز محسوس میخواهد و مرکز ملت اسلامیه بیت الحرام است

بیان حیات ملیہ جسے مرکز محسوس کی ضرورت ہے اسی کو بیت الحرام کہتے ہیں

That the life of the community requires a visible focus, and that the focus of the Islamic community is Makkah’s sacred house

بخش 21–در معنی اینکه جمعیت حقیقی از محکم گرفتن نصب العین ملیه است و نصب العین امت محمدیه حفظ و نشر توحید است

حقیقی جمیعت ملی نصب العین پر مضبوط گرفت کا نام ہےاور امت محمدیہ کا نصب العین توحید کی حفاظت و اشاعت ہے

That true solidarity consists in adopting a fixed communal objective, and that the objective of the Muhammadan community is the preservation and propagation of Unitarianism

بخش 22–در معنی اینکه توسیع حیات ملیه از تسخیر قوای نظام عالم است

توسیعِ حیاتِ ملی نظام عالم کی تسخیر قویٰ کا نام ہے

That the expansion of communal life depends upon controlling the forces of world order

بخش 23–در معنی اینکه کمال حیات ملیه این است که ملت مثل فرد احساس خودی پیدا کند و تولید و تکمیل این احساس از ضبط روایات ملیه ممکن گردد

حیات ملیہ کا کمال یہ ہے کہ ملت فرد کی طرح احساس خودی پیدا کرے اور اس احساس کی تولید و تکمیل ملی روایات کے ضبط ہی سے ممکن ہے

That the perfection of communal life is attained when the community, like the individual, discovers the sensation of self; and that the propagation and perfecting of this sensation can be realized through guarding the communal traditions

بخش 24–در معنی اینکه بقای نوع از امومت است و حفظ و احترام امومت اسلام است

نوع انسانی کی بقا امومت (عورت کی مامتا )سے ہے اور امومت کا حفظ و احترام اسلام ہے

That the continuance of the species derives from motherhood, and that the preservation and honouring of motherhood is the foundation of Islam

بخش 25–در معنی اینکه سیدة النساء فاطمة الزهراء اسوه کامله ایست برای نساء اسلام

مسلمان عورتوں کے لیے سیدۃ النسا فاطمہ زہرا سلام اللہ علیہا اسوہَ کاملہ ہیں

That the Lady Fatima is the perfect pattern of Muslim womanhood

بخش 26–خطاب به مخدرات اسلام

خطاب بہ مخدرات (خواتین) اسلام

Address to the veiled ladies of Islam

بخش 27–قل هوالله احد

در تفسیر سورہَ اخلاص مثنوی کے مطالب کا خلاصہ سورہ اخلاص کی روشنی میں قل ھو اللہ احد

Summary of the purport of the poem in exegesis of the Surah of Pure Faith “Say: He is God, One”

بخش 28–الله الصمد

اللہ الصمد

“God, the Self-Subsistent”

بخش 29–لم یلد و لم یولد

لم یلد و لم یولد

“He begat not, neither was He begotten”

بخش 30–ولم یکن له کفواً احد

ولم یکن لہُ کفواً احد

“And there is not any equal unto Him”

بخش 31–عرض حال مصنف بحضور رحمة للعالمین

عرض حال مصنف بحضور رحمتہ للعالمین

The author’s memorial to him who is a mercy to all living beings