وزنِ مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی) میں علامہ اقبال کی کتاب پیام مشرق

رباعی شمارهٔ 151–میان لاله و گل آشیان گیر

پھولوں کے درمیان اپنا آشیانہ بنا —

Nestle among the blooms, where flowers reside —

رباعی شمارهٔ 152–بجان من که جان نقش تن انگیخت

مجھے اپنی جان کی قسم! کہ روح ہی نے تن کو پیدا کیا —

By my soul, which shaped the body's guise —

رباعی شمارهٔ 153–به گوشم آمد از خاک مزاری

خاک مزار سے میرے کان میں یہ آواز آئی —

From the soil of a grave, a whisper reached my ear —

رباعی شمارهٔ 154–مشو نومید ازین مشت غباری

اس مشت غبار (انسان) سے نا امید نہ ہو —

Despair not in this handful of dust (Man), though it seems frail —

رباعی شمارهٔ 155–جهان رنگ و بو فهمیدنی هست

بے شک یہ جہانِ رنگ بو اس قابل ہے کہ اسے سمجھا جائے —

The world of hue and fragrance is yours to discern —

رباعی شمارهٔ 156–تو می گوئی که من هستم خدا نیست

تو کہتا ہے کہ میں ہوں اور خدا نہیں ہے —

You claim that I exist, and God does not preside —

رباعی شمارهٔ 157–بساطم خالی از مرغ کباب است

میرا دستر خوان مرغ کے کباب سے خالی ہے —

I have no roasted fowl on which to sup; no mirror-shining wine is in my cup;

رباعی شمارهٔ 158–رگ مسلم ز سوز من تپید است

میرے سوز سے مسلمان کی رگوں میں خون تڑپ رہا ہے —

The Muslim's veins have throbbed with my fire —

رباعی شمارهٔ 159–بحرف اندر نگیری لامکانرا

لا مکاں کو الفاظ میں محدود نہیں کیا جا سکتا —

The boundless can't be captured in mere phrase —

رباعی شمارهٔ 160–بهر دل عشق رنگ تازه بر کرد

ہر دل میں عشق ننے رنگ سے ظاہر ہوتا ہے —

Love appears in each heart with hues anew —

رباعی شمارهٔ 161–هنوز از بند آب و گل نرستی

ابھی تک تو آب و گل کے بندھن سے آزاد نہیں ہوا —

Still bound by water and clay's constraint —

رباعی شمارهٔ 162–مرا ذوق سخن خون در جگر کرد

ذوق سخن نے میرے جگر کو خون کر دیا ہے —

The passion for words has bled my core —

رباعی شمارهٔ 163–گریز آخر ز عقل ذوفنون کرد

بالاخر اقبال نے عقل چالاک کو چھوڑ دیا —

At last from subtle reason he has fled; His self-willed heart knew passion, and it bled;

بخش 9–افکار انجم

ستاروں کے خیالات

Reflections of the Stars

بخش 11–محاورهٔ علم و عشق

عشق

A Dialogue Between Knowledge and Love

بخش 20–حقیقت

حقیقت

Reality

بخش 22–قطرهٔ آب

پانی کی بوند

The Raindrop and the Sea

بخش 23–محاورهٔ ما بین خدا و انسان

انسان

A Dialogue Between God and Man

بخش 26–کرمک شبتاب

The Glow-Worm

بخش 30–اگر خواهی حیات اندر خطر زی

اگر زندگی چاہتا ہے تو خطرات میں بسر کر

Live Dangerously

بخش 39–بهشت

جنت

Paradise

بخش 24–آزادی بحر

سمندر کی آزادی

The Freedom of the Sea

بخش 5–سخنگو طفلک و برنا و پیر است

Trifles - The poet is child, youth and old man all in one

بخش 13–ندارد کار با دون همتان عشق

Trifles - Love has no use for those who do not dare

بخش 14–نقد شاعر در خور بازار نیست

Trifles - The poet’s product is not saleable

بخش 15–چه خوش بودی اگر مرد نکویی

Trifles - How nice a thing it were