حقیقت
Reality
عقاب دوربین جوئینه را گفت
نگاهم آنچه می بیند سراب است
دور تک دیکھنے والا عقاب مرغ آبی سے بولا میری نظر جو کچھ دیکھتی ہے وہ سراب ہے
The eagle, who sees far, said to the swan, ‘My eyes see nothing but a bright mirage.’
جوابش داد آن مرغ حق اندیش
تو می بینی و من دانم که آب است
اس حق اندیش پرندے نے اسے جواب دیا کہ تو صرف دیکھتا ہے اور میں جانتا ہوں کہ یہ پانی ہے ۔
That truthful bird replied, ‘You see, and I know that you see, a watery expanse.’
صدای ماهی آمد از ته بحر
که چیزی هست و هم در پیچ و تاب است
دریا کی تہہ سے مچھلی کی آواز آئی کہ ایک چیز ہے اور وہ بھی پیچ و تاب میں ہے (مراد یہ ہے کہ کسی شے کی حقیقت آدمی کو اس وقت تک معلوم نہیں ہو سکتی جب تک وہ خود وہ شے نہ بن جائے ۔ حق کی معرفت کے لیے حق بننا ضروری ہے ۔ یعنی جس نے خود کو پہچان لیا اس نے خدا کو پہچان لیا) ۔
From the sea’s depth arose a fish’s cry, ‘There is something in an unceasing dance.’
زمین
ببستی چشم یعنی وقت خواب است
نه خوابست آن حریفان را جواب است
رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 337
کجا میل کبابم در شراب است؟
بط می هم شراب و هم کباب است
صائبدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 2234
تو را در ره خراباتی خراب است
گر آنجا خانهای گیری صواب است
عطاردیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 37
تراش از تیشهٔ خود جادهٔ خویش
براه دیگران رفتن عذاب است
علامہ اقبالپیام مشرقلالهٔ طوررباعی شمارهٔ 103
دلا رمز حیات از غنچه دریاب
حقیقت در مجازش بی حجاب است
علامہ اقبالپیام مشرقلالهٔ طوررباعی شمارهٔ 108
بساطم خالی از مرغ کباب است
نه در جامم می آئینه تاب است
علامہ اقبالپیام مشرقلالهٔ طوررباعی شمارهٔ 157
فارسی متن کا ماخذ: گنجور
