دفتر دوم

بخش 51–رجعت به قصهٔ مریض و عیادت پیغامبر علیه السلام

بخش 52–گفتن شیخ ابویزید را کی کعبه منم گرد من طوافی می‌کن

How a certain Shaykh said to Báyazíd, “I am the Ka‘ba: perform a circumambulation round me.”

بخش 53–حکایت

Story.

بخش 54–دانستن پیغامبر علیه السلام کی سبب رنجوری آن شخص گستاخی بوده است در دعا

بخش 55–عذر گفتن دلقک با سید اجل کی چرا فاحشه را نکاح کرد

How Dalqak excused himself to the Sayyid-i Ajall (who asked him) why he had married a harlot.

بخش 56–به حیلت در سخن آوردن سایل آن بزرگ را کی خود را دیوانه ساخته بود

How an inquirer managed to draw into conversation an eminent (saintly) man who had feigned to be mad.

بخش 57–حمله بردن سگ بر کور گدا

How the dog attacked the mendicant who was blind.

بخش 58–خواندن محتسب مست خراب افتاده را به زندان

How the Police Inspector summoned the man who had fallen dead-drunk (on the ground) to (go to) prison.

بخش 59–دوم بار در سخن کشیدن سایل آن بزرگ را تا حال او معلوم‌تر گردد

How the inquirer, for the second time, drew that eminent (saint) into conversation, in order that his condition might be made better known (to the inquirer).

بخش 60–تتمهٔ نصیحت رسول علیه السلام بیمار را

بخش 61–وصیت کردن پیغامبر علیه السلام مر آن بیمار را و دعا آموزانیدنش

بخش 62–بیدار کردن ابلیس معاویه را کی خیز وقت نمازست

How Iblís awakened Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!—saying, “Arise, it is time for prayer.”

بخش 63–از خر افکندن ابلیس معاویه را و روپوش و بهانه کردن و جواب گفتن معاویه او را

How Iblís gave Mu‘áwiya, may God be well-pleased with him, a fall, and practiced dissimulation and pretence, and how Mu‘áwiya answered him.

بخش 64–باز جواب گفتن ابلیس معاویه را

How Iblís again made answer to Mu‘áwiya.

بخش 65–باز تقریر کردن معاویه با ابلیس مکر او را

How Mu‘áwiya again exposed the deceitfulness of Iblís.

بخش 66–باز جواب گفتن ابلیس معاویه را

How Iblís again replied to Mu‘áwiya.

بخش 67–عنف کردن معاویه با ابلیس

How Mu‘áwiya dealt sternly with Iblís.

بخش 68–نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن

How Mu‘áwiya complained of Iblís to the most high God and besought His aid.

بخش 69–باز تقریر ابلیس تلبیس خود را

How Iblís once more exhibited his deceit.

بخش 70–باز الحاح کردن معاویه ابلیس را

How Mu‘áwiya once more pressed Iblís hard.

بخش 71–شکایت قاضی از آفت قضا و جواب گفتن نایب او را

How a cadi complained of the calamity of (holding) the office of cadi, and how his deputy answered him.

بخش 72–به اقرار آوردن معاویه ابلیس را

How Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!— induced Iblís to confess.

بخش 73–راست گفتن ابلیس ضمیر خود را به معاویه

بخش 74–فضیلت حسرت خوردن آن مخلص بر فوت نماز جماعت

The excellence of the remorse felt by one who was sincere (in his devotion) for having missed the congregational prayers.

بخش 75–تتمهٔ اقرار ابلیس به معاویه مکر خود را

Conclusion of the confession made by Iblís to Mu‘áwiya of his deceit.

بخش 76–فوت شدن دزد به آواز دادن آن شخص صاحب‌خانه را که نزدیک آمده بود که دزد را دریابد و بگیرد

How a thief escaped because some one gave the alarm to the master of the house, who had nearly overtaken and caught the thief.

بخش 77–قصهٔ منافقان و مسجد ضرار ساختن ایشان

The story of the Hypocrites and their building the Mosque of Opposition.

بخش 78–فریفتن منافقان پیغامبر را علیه السلام تا به مسجد ضرارش برند

How the Hypocrites cajoled the Prophet—God bless and save him!—that they might take him to the Mosque of Opposition.

بخش 79–اندیشیدن یکی از صحابه بانکار کی رسول چرا ستاری نمی‌کند

How one of the Companions—may God be well-pleased with them!—thought (to himself) disapprovingly, “Why does not the Prophet—God bless and save him!—throw a veil (over their hypocrisy)?”

بخش 80–قصهٔ آن شخص کی اشتر ضالهٔ خود می‌جست و می‌پرسید

Story of the person who was seeking after his stray camel and inquiring about it.

بخش 81–متردد شدن در میان مذهبهای مخالف و بیرون‌شو و مخلص یافتن

On being perplexed amidst discordant doctrines and finding (a means of) escape and deliverance.

بخش 82–امتحان هر چیزی تا ظاهر شود خیر و شری کی در ویست

بخش 83–شرح فایدهٔ حکایت آن شخص شتر جوینده

Explaining the moral of the story of the person seeking (the lost) camel.

بخش 84–بیان آنک در هر نفسی فتنهٔ مسجد ضرار هست

بخش 85–حکایت هندو کی با یار خود جنگ می‌کرد بر کاری و خبر نداشت کی او هم بدان مبتلاست

Story of the Indian who quarrelled with his friend over a certain action and was not aware that he too was afflicted with (guilty of) it.

بخش 86–قصد کردن غزان بکشتن یک مردی تا آن دگر بترسد

How the Ghuzz set about killing one man in order that another might be terrorised.

بخش 87–بیان حال خودپرستان و ناشکران در نعمت وجود انبیا و اولیا علیهم السلام

Explaining the state of those who are self-conceited and unthankful for the blessing of the existence of the prophets and saints—peace be unto them!

بخش 88–شکایت گفتن پیرمردی به طبیب از رنجوریها و جواب گفتن طبیب او را

بخش 89–قصهٔ جوحی و آن کودک کی پیش جنازهٔ پدر خویش نوحه می‌کرد

The story of Júhí and the child who cried lamentably beside his father's bier.

بخش 90–ترسیدن کودک از آن شخص صاحب جثه و گفتن آن شخص کی ای کودک مترس کی من نامردم

Timet puer quidam hominem corpulentum. “Ne timueris,” inquit, “O puer; ego enim vir non sum.”

بخش 91–قصهٔ تیراندازی و ترسیدن او از سواری کی در بیشه می‌رفت

The story of an archer and his fear of a horseman who was riding in a forest.

بخش 92–قصهٔ اعرابی و ریگ در جوال کردن و ملامت کردن آن فیلسوف او را

Story of the desert Arab and his putting sand in the sack and the philosopher's rebuking him.

بخش 93–کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا

The miracles of Ibráhím son of Adham—may God sanctify his holy spirit!—on the seashore.

بخش 94–آغاز منور شدن عارف بنور غیب‌بین

The beginning of the gnostic's illumination by the Light which sees the invisible world.

بخش 95–طعن زدن بیگانه در شیخ و جواب گفتن مرید شیخ او را

How a stranger reviled the Shaykh and how the Shaykh's disciple answered him.

بخش 96–بقیهٔ قصهٔ ابراهیم ادهم بر لب آن دریا

بخش 97–دعوی کردن آن شخص کی خدای تعالی مرا نمی‌گیرد به گناه و جواب گفتن شعیب علیه السلام مرورا

The statement of a certain individual that God most High would not punish him for sin, and Shu‘ayb’s answer to him.

بخش 98–بقیهٔ قصهٔ طعنه زدن آن مرد بیگانه در شیخ

بخش 99–گفتن عایشه رضی‌الله عنها مصطفی را علیه‌السلام کی تو بی مصلی به هر جا نماز می‌کنی، چونست؟

How ‘Á’isha—may God be well-pleased with her!—said to Mustafá (Mohammed), on whom be peace, “Thou performest the prayer anywhere, without a prayer-carpet.”

بخش 100–کشیدن موش مهار شتر را و معجب شدن موش در خود

How the mouse pulled (the rope attached to) the camel's nose-ring and became self conceited.