دفتر دوم

بخش 1–سر آغاز

IN THE NAME OF GOD THE MERCIFUL, THE COMPASSIONATE

بخش 2–هلال پنداشتن آن شخص خیال را در عهد عمر رضی الله عنه

How in the time of ‘Umar, may God be well-pleased with him, a certain person imagined that what he saw was the new moon.

بخش 3–دزدیدن مارگیر ماری را از مارگیری دیگر

How a snake-catcher stole a snake from another snake-catcher.

بخش 4–التماس کردن همراه عیسی علیه السلام زنده کردن استخوانها از عیسی علیه السلام

How the companion of Jesus, on whom be peace, entreated Jesus, on whom be peace, to give life to the bones.

بخش 5–اندرز کردن صوفی خادم را در تیمار داشت بهیمه و لا حول خادم

How the Súfí enjoined the servant to take care of his beast and how the servant said, “Lá hawl.”

بخش 6–حکایت مشورت کردن خدای تعالی در ایجاد خلق

بخش 7–بسته شدن تقریر معنی حکایت به سبب میل مستمع به استماع ظاهر صورت حکایت

How the explanation of the (inner) meaning of the tale was stopped because of the hearer's desire to hear the superficial form of it.

بخش 8–التزام کردن خادم تعهد بهیمه را و تخلف نمودن

How the people of the caravan supposed the Súfí's beast was ill.

بخش 9–گمان بردن کاروانیان که بهیمهٔ صوفی رنجورست

بخش 10–یافتن شاه باز را به خانهٔ کمپیر زن

How the King found his falcon in the house of a decrepit old woman.

بخش 11–حلوا خریدن شیخ احمد خضرویه جهت غریمان به الهام حق تعالی

How by Divine inspiration Shaykh Ahmad son of Khizrúya, may God sanctify his revered spirit, bought halwá (sweetmeat) for his creditors.

بخش 12–ترسانیدن شخصی زاهدی را کی کم گری تا کور نشوی

How a certain person frightened an ascetic, saying, “Weep little, lest thou become blind.”

بخش 13–تمامی قصهٔ زنده شدن استخوانها به دعای عیسی علیه السلام

Conclusion of the story of the coming to life of the bones at the prayer of Jesus, on whom be peace!

بخش 14–خاریدن روستایی در تاریکی شیر را به ظن آنک گاو اوست

How a peasant stroked a lion in the dark, because he thought it was his ox.

بخش 15–فروختن صوفیان بهیمهٔ مسافر را جهت سماع

How the Súfís sold the traveller's beast (to pay) for the (expenses of the) mystic dance.

بخش 16–تعریف کردن منادیان قاضی مفلس را گرد شهر

How the criers of the Cadi advertised an insolvent round the town.

بخش 17–شکایت کردن اهل زندان پیش وکیل قاضی از دست آن مفلس

How the prisoners laid a complaint of the insolvent's high-handedness before the agent of the Cadi.

بخش 18–تتمهٔ قصهٔ مفلس

بخش 19–مثل

Parable.

بخش 20–ملامت‌کردن مردم شخصی را کی مادرش را کشت به تهمت

How men blamed a person who killed his mother because he suspected her (of adultery).

بخش 21–امتحان پادشاه به آن دو غلام کی نو خریده بود

How the King made trial of the two slaves whom he had recently purchased.

بخش 22–به راه کردن شاه یکی را از آن دو غلام و ازین دیگر پرسیدن

How the King sent away one of the two slaves and interrogated the other.

بخش 23–قسم غلام در صدق و وفای یار خود از طهارت ظن خود

How the slave, from the purity of his thought, swore to the truth and loyalty of his friend.

بخش 24–حسد کردن حشم بر غلام خاص

How the (King's) retainers envied the favourite slave.

بخش 25–کلوخ انداختن تشنه از سر دیوار در جوی آب

How the thirsty man threw bricks from the top of the wall into the stream of water.

بخش 26–فرمودن والی آن مرد را کی این خاربن را کی نشانده‌ای بر سر راه بر کن

How the Governor commanded a certain man, saying, “Root up the thorn bush which you have planted on the road.”

بخش 27–آمدن دوستان به بیمارستان جهت پرسش ذاالنون مصری رحمة الله علیه

How friends came to the madhouse for Dhu ’l-Nún—may God sanctify his honoured spirit!

بخش 28–فهم کردن مریدان کی ذاالنون دیوانه نشد قاصد کرده است

How the disciples understood that Dhu ’l-Nún had not become mad, (but) had acted with intention.

بخش 29–رجوع به حکایت ذاالنون رحمة الله علیه

Resumption of the story of Dhu ’l-Nún, may God sanctify his spirit!

بخش 30–امتحان کردن خواجهٔ لقمان زیرکی لقمان را

How Luqmán's master tested his sagacity.

بخش 31–ظاهر شدن فضل و زیرکی لقمان پیش امتحان کنندگان

How the excellence and sagacity of Luqmán became manifest to those who made trial (of him).

بخش 32–تتمهٔ حسد آن حشم بر آن غلام خاص

بخش 33–عکس تعظیم پیغام سلیمان در دل بلقیس از صورت حقیر هدهد

How reverence for the message of Solomon, on whom be peace, was reflected in the heart of Bilqís from the despicable form of the hoopoe.

بخش 34–انکار فلسفی بر قرائت ان اصبح ماکم غورا

How a philosopher showed disbelief at the recitation of (the text), “if your water shall have sunk into the ground.”

بخش 35–انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان

How Moses, on whom be peace, took offence at the prayer of the shepherd.

بخش 36–عتاب کردن حق تعالی موسی را علیه السلام از بهر آن شبان

How the high God rebuked Moses, on whom be peace, on account of the shepherd.

بخش 37–وحی آمدن موسی را علیه السّلام در عذر آن شبان

How the (Divine) revelation came to Moses, on whom be peace, excusing that shepherd.

بخش 38–پرسیدن موسی از حق سر غلبهٔ ظالمان را

How Moses, on whom be peace, asked the high God (to explain) the secret of the predominance of the unjust.

بخش 39–رنجانیدن امیری خفته‌ای را کی مار در دهانش رفته بود

How an Amír harassed a sleeping man into whose mouth a snake had gone.

بخش 40–اعتماد کردن بر تملق و وفای خرس

On putting trust in the fawningness and good faith of the bear.

بخش 41–گفتن نابینای سایل کی دو کوری دارم

How a sightless beggar said, “I have two blindnesses.”

بخش 42–تتمهٔ حکایت خرس و آن ابله کی بر وفای او اعتماد کرده بود

Continuation of the story of the bear and of the fool who had put trust in its good faith.

بخش 43–گفتن موسی علیه السلام گوساله‌پرست را کی «آن خیال‌اندیشی و حزم تو کجاست؟»

How Moses, on whom be peace, said to one who worshipped the (golden) calf, “Where is (what has become of) thy vain scepticism and precaution?”

بخش 44–ترک کردن آن مرد ناصح بعد از مبالغهٔ پند مغرور خرس را

بخش 45–تملق کردن دیوانه جالینوس را و ترسیدن جالینوس

How the madman sought to ingratiate himself with Jálínús (Galen), and how Jálínús was afraid.

بخش 46–سبب پریدن و چرخیدن مرغی با مرغی کی جنس او نبود

The cause of a bird's flying and feeding with a bird that is not of its own kind.

بخش 47–تتمهٔ اعتماد آن مغرور بر تملق خرس

بخش 48–رفتن مصطفی علیه السلام به عیادت صحابی و بیان فایدهٔ عیادت

How Mustafá (Mohammed), on whom be peace, went to visit the sick Companion; and an exposition of the profit of visiting the sick.

بخش 49–وحی کردن حق تعالی به موسی علیه السلام کی چرا به عیادت من نیامدی

How the high God revealed to Moses, on whom be peace, (the words), “Wherefore didst not thou visit Me in sickness?”

بخش 50–تنها کردن باغبان صوفی و فقیه و علوی را از همدیگر

How the gardener isolated the Súfí, the jurist, and the descendant of ‘Alí from one another.