صنفِ مثنوی میں رومی کی کتاب مثنوی معنوی

بخش 79–اندیشیدن یکی از صحابه بانکار کی رسول چرا ستاری نمی‌کند

How one of the Companions—may God be well-pleased with them!—thought (to himself) disapprovingly, “Why does not the Prophet—God bless and save him!—throw a veil (over their hypocrisy)?”

بخش 80–قصهٔ آن شخص کی اشتر ضالهٔ خود می‌جست و می‌پرسید

Story of the person who was seeking after his stray camel and inquiring about it.

بخش 81–متردد شدن در میان مذهبهای مخالف و بیرون‌شو و مخلص یافتن

On being perplexed amidst discordant doctrines and finding (a means of) escape and deliverance.

بخش 82–امتحان هر چیزی تا ظاهر شود خیر و شری کی در ویست

بخش 83–شرح فایدهٔ حکایت آن شخص شتر جوینده

Explaining the moral of the story of the person seeking (the lost) camel.

بخش 84–بیان آنک در هر نفسی فتنهٔ مسجد ضرار هست

بخش 85–حکایت هندو کی با یار خود جنگ می‌کرد بر کاری و خبر نداشت کی او هم بدان مبتلاست

Story of the Indian who quarrelled with his friend over a certain action and was not aware that he too was afflicted with (guilty of) it.

بخش 86–قصد کردن غزان بکشتن یک مردی تا آن دگر بترسد

How the Ghuzz set about killing one man in order that another might be terrorised.

بخش 87–بیان حال خودپرستان و ناشکران در نعمت وجود انبیا و اولیا علیهم السلام

Explaining the state of those who are self-conceited and unthankful for the blessing of the existence of the prophets and saints—peace be unto them!

بخش 88–شکایت گفتن پیرمردی به طبیب از رنجوریها و جواب گفتن طبیب او را

بخش 89–قصهٔ جوحی و آن کودک کی پیش جنازهٔ پدر خویش نوحه می‌کرد

The story of Júhí and the child who cried lamentably beside his father's bier.

بخش 90–ترسیدن کودک از آن شخص صاحب جثه و گفتن آن شخص کی ای کودک مترس کی من نامردم

Timet puer quidam hominem corpulentum. “Ne timueris,” inquit, “O puer; ego enim vir non sum.”

بخش 91–قصهٔ تیراندازی و ترسیدن او از سواری کی در بیشه می‌رفت

The story of an archer and his fear of a horseman who was riding in a forest.

بخش 92–قصهٔ اعرابی و ریگ در جوال کردن و ملامت کردن آن فیلسوف او را

Story of the desert Arab and his putting sand in the sack and the philosopher's rebuking him.

بخش 93–کرامات ابراهیم ادهم قدس الله سره بر لب دریا

The miracles of Ibráhím son of Adham—may God sanctify his holy spirit!—on the seashore.

بخش 94–آغاز منور شدن عارف بنور غیب‌بین

The beginning of the gnostic's illumination by the Light which sees the invisible world.

بخش 95–طعن زدن بیگانه در شیخ و جواب گفتن مرید شیخ او را

How a stranger reviled the Shaykh and how the Shaykh's disciple answered him.

بخش 96–بقیهٔ قصهٔ ابراهیم ادهم بر لب آن دریا

بخش 97–دعوی کردن آن شخص کی خدای تعالی مرا نمی‌گیرد به گناه و جواب گفتن شعیب علیه السلام مرورا

The statement of a certain individual that God most High would not punish him for sin, and Shu‘ayb’s answer to him.

بخش 98–بقیهٔ قصهٔ طعنه زدن آن مرد بیگانه در شیخ

بخش 99–گفتن عایشه رضی‌الله عنها مصطفی را علیه‌السلام کی تو بی مصلی به هر جا نماز می‌کنی، چونست؟

How ‘Á’isha—may God be well-pleased with her!—said to Mustafá (Mohammed), on whom be peace, “Thou performest the prayer anywhere, without a prayer-carpet.”

بخش 100–کشیدن موش مهار شتر را و معجب شدن موش در خود

How the mouse pulled (the rope attached to) the camel's nose-ring and became self conceited.

بخش 101–کرامات آن درویش کی در کشتی متهمش کردند

The miracles of the dervish who was suspected of theft in a ship.

بخش 102–تشنیع صوفیان بر آن صوفی کی پیش شیخ بسیار می‌گوید

How some Súfís abused a certain Súfí, saying that he talked too much in the presence of the Shaykh.

بخش 103–عذر گفتن فقیر به شیخ

How the dervish excused himself to the Shaykh.

بخش 104–بیان دعویی که عین آن دعوی گواه صدق خویش است

Explaining (that there are) some assertions the truth of which is attested by their very nature.

بخش 105–سجده کردن یحیی علیه السلام در شکم مادر مسیح را علیه السلام

How Yahyá*, on whom be peace, in his mother's womb bowed in worship to the Messiah (Jesus), on whom be peace.

بخش 106–اشکال آوردن برین قصه

On raising a difficulty as to this story.

بخش 107–جواب اشکال

The answer to the difficulty.

بخش 108–سخن گفتن به زبان حال و فهم کردن آن

On mute eloquence and the understanding of it.

بخش 109–پذیرا آمدن سخن باطل در دل باطلان

How worthless sayings find acceptance in the minds of worthless folk.

بخش 110–جستن آن درخت کی هر که میوهٔ آن درخت خورد نمیرد

On seeking the tree whereof none that eats the fruit shall die.

بخش 111–شرح کردن شیخ سِرّ آن درخت با آن طالب مقلد

How the Shaykh explained the hidden meaning of the tree to the seeker who was in the bondage of formalism.

بخش 112–منازعت چهار کس جهت انگور کی هر یکی به نام دیگر فهم کرده بود آن را

How four persons quarrelled about grapes, which were known to each of them by a different name.

بخش 113–برخاستن مخالفت و عداوت از میان انصار به برکات رسول علیه السلام

How dissension and enmity amongst the Ansár were removed by the blessings of the Prophet—may God bless and save him!

بخش 114–قصهٔ بط بچگان کی مرغ خانگی پروردشان

The story of the ducklings which were fostered by a domestic fowl.

بخش 115–حیران شدن حاجیان در کرامات آن زاهد کی در بادیه تنهاش یافتند

How the pilgrims were amazed at the miracles of the ascetic whom they found (living) alone in the desert.

بخش 1–سر آغاز

IN THE NAME OF GOD THE MERCIFUL, THE COMPASSIONATE

بخش 2–قصهٔ خورندگان پیل‌بچه از حرص و ترک نصیحت ناصح

Story of those who ate the young elephant from greed and because they neglected the advice of the sincere counsellor.

بخش 3–بقیهٔ قصهٔ متعرضان پیل‌بچگان

The remainder of the Story of those who molested the young elephants.

بخش 4–بازگشتن به حکایت پیل

Returning to the Story of the elephant.

بخش 5–بیان آنک خطای محبان بهترست از صواب بیگانگان بر محبوب

Explaining that in the sight of the Beloved a fault committed by lovers is better than the correctness of strangers.

بخش 6–امر حق به موسی علیه السّلام که مرا به دهانی خوان کی بدان دهان گناه نکرده‌ای

How God most High commanded Moses, on whom be peace, saying, “Call unto Me with a mouth with which thou hast not sinned.”

بخش 7–بیان آنک الله گفتن نیازمند عین لبیک گفتن حق است

Showing that the supplicant's invocation of God is essentially the same thing as God's response to him.

بخش 8–فریفتن روستایی شهری را و به دعوت خواندن، به لابه و الحاح بسیار

How the countryman deceived the townsman and invited him with humble entreaties and great importunity.

بخش 9–قصهٔ اهل سبا و طاغی کردن نعمت ایشان را و در رسیدن شومی طغیان و کفران در ایشان و بیان فضیلت شکر و وفا

(Story of the people of Sabá and how prosperity made them forward.)

بخش 10–جمع آمدن اهل آفت هر صباحی بر در صومعهٔ عیسی علیه السلام جهت طلب شفا به دعای او

How the smitten would assemble every morning at the door of the (monastic) cell of Jesus, on whom be peace, craving to be healed through his prayer.

بخش 11–باقی قصهٔ اهل سبا

The remainder of the Story of the people of Saba.

بخش 12–بقیهٔ داستان رفتن خواجه به دعوت روستایی سوی ده

The rest of the Story of the Khwaja’s going to the village on the invitation of the countryman.

بخش 13–دعوت باز بطان را از آب به صحرا

How the falcon invited the ducks to come from the water to the plain.