باب
How the neighbours of the ascetic, who were interceding for him, kissed the hands and feet of the Amír and humbly entreated him a second time.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 151 - دو بار دست و پای امیر را بوسیدن و لابه کردن شفیعان و همسایگان زاهد
How the Amír answered them again.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 152 - باز جواب گفتن آن امیر ایشان را
Commentary on the Verse “And lo, the After-home is the (real) life, if they but knew.” The gates and walls and area of that World and its water and pitchers and fruits and trees, all are living and speaking and hearing; and on that account Mustafá (Mohammed), on whom be peace, has said that the present world is a carcase and those who seek it are curs. If the next world had no life, the next world too would be a carcase: a carcase is so called because of its being dead, not because of its evil smell and its foulness.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 153 - تفسیر این آیت که وَ إِنَّ الدّارَ الآخِرةَ لَهیَ الحَیَوانُ لَوْ کانوا یَعْلَمونَ کی در و دیوار و عرصهٔ آن عالم و آب و کوزه و میوه و درخت همه زندهاند و سخنگوی و سخنشنو و جهت آن فرمود مصطفی علیه السلام کی الدُّنیا جیفةٌ وَ طُلّابُها کلابٌ و اگر آخرت را حیات نبودی آخرت هم جیفه بودی جیفه را برای مردگیش جیفه گویند نه برای بوی زشت و فرخجی
How the King (Mahmud) requested Ayáz for the second time, saying, “Explain thy case and solve the difficulty felt by the incredulous and censorious; for it is not (like thy) generosity to leave them in perplexity.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 154 - دگربار استدعاء شاه از ایاز کی تاویل کار خود بگو و مشکل منکران را و طاعنان را حل کن کی ایشان را در آن التباس رها کردن مروت نیست
Comparison of the human body to a guest-house and of the diverse thoughts to the diverse guests. The gnostic, acquiescing in those thoughts of sorrow or joy, resembles a hospitable person who treats strangers with kindness., like Khalil (Abraham); for Khalil’s door was always open to receive his guest with honour- infidel and true believer and trusty and treacherous alike; and he would show a cheerful face to all his guests.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 155 - تمثیل تن آدمی به مهمانخانه و اندیشههای مختلف به مهمانان مختلف عارف در رضا بدان اندیشههای غم و شادی چون شخص مهماندوست غریبنواز خلیلوار کی در خلیل باکرام ضیف پیوسته باز بود بر کافر و مؤمن و امین و خاین و با همه مهمانان روی تازه داشتی
Story of the guest concerning whom the wife of the master of the house said, “The rain has set in, and our guest is left on our hands.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 156 - حکایت آن مهمان کی زن خداوند خانه گفت کی باران فرو گرفت و مهمان در گردن ما ماند
Comparing the daily thoughts that come into the heart with the new guests who from the beginning of the day alight in the house and behave with arrogance and ill-temper towards the master of the house; and concerning the merit of treating the guest with kindness and of suffering his haughty airs patiently.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 157 - تمثیل فکر هر روزینه کی اندر دل آید به مهمان نو کی از اول روز در خانه فرود آید و فضیلت مهماننوازی و ناز مهمان کشیدن و تحکم و بدخویی کند به خداوند خانه
How the Sultan (Mahmud) showed favour to Ayáz.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 158 - نواختن سلطان ایاز را
How a father enjoined his daughter to take care lest she should become with child by her husband.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 159 - وصیت کردن پدر دختر را کی خود را نگهدار تا حامله نشوی از شوهرت
Description of the pusillanimity and weakness of the Súfí who has been brought up in ease and has never struggled with himself or experienced the pain and searing anguish of (Divine) love, and has been deluded by the homage and hand-kissing of the vulgar and their gazing on him with veneration and pointing at him with their fingers and saying, “He is the (most famous) Súfí in the world to-day”; and has been made sick by vain imagination, like the teacher who was told by the children that he was ill. In the conceit of being a (spiritual) warrior and regarded as a hero in this (spiritual) Way, he goes on campaign with the soldiers engaged in the war against the infidels. “I will show my valour outwardly too,” says he; “I am unparalleled in the Greater Warfare: what difficulty, forsooth, should the Lesser Warfare present to me?” He has beheld the phantasm of a lion and performed (imaginary) feats of bravery and become intoxicated with this bravery and has set out for the jungle to seek the lion. (But) the lion says with mute eloquence, “Nay, ye will see! and again, nay, ye will see!”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 160 - وصف ضعیف دلی و سستی صوفی سایه پرورد مجاهده ناکرده درد و داغ عشق ناچشیده به سجده و دستبوس عام و به حرمت نظر کردن و بانگشت نمودن ایشان کی امروز در زمانه صوفی اوست غره شده و بوهم بیمار شده همچون آن معلم کی کودکان گفتند کی رنجوری و با این وهم کی من مجاهدم مرا درین ره پهلوان میدانند با غازیان به غزا رفته کی به ظاهر نیز هنر بنمایم در جهاد اکبر مستثناام جهاد اصغر خود پیش من چه محل دارد خیال شیر دیده و دلیریها کرده و مست این دلیری شده و روی به بیشه نهاده به قصد شیر و شیر به زبان حال گفته کی کلا سوف تعلمون ثم کلا سوف تعلمون
How the champions (of Islam) counselled him, saying, “Since thou hast so little heart (courage) and stomach (pluck) that thou art made senseless by the rolling of a captive and pinioned infidel's eyes, so that the dagger drops from thy hand, take heed, take heed! Keep to the kitchen of the Súfí convent and do not go to battle lest thou incur public disgrace!”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 161 - نصیحت مبارزان او را کی با این دل و زهره کی تو داری کی از کلابیسه شدن چشم کافر اسیری دست بسته بیهوش شوی و دشنه از دست بیفتد زنهار زنهار ملازم مطبخ خانقاه باش و سوی پیکار مرو تا رسوا نشوی
Story of ‘Iyádí, may God have mercy on him, who had taken part in seventy campaigns against the infidels and had always fought with his breast bare (unprotected by armour), in the hope that he might become a martyr; and how, despairing of that, he turned from the Lesser Warfare to the Greater Warfare and adopted the practice of (religious) seclusion; and how he suddenly heard the drums of the holy warriors, and the fleshly soul within him urged him violently to take the field; and how he suspected (the motives of) his fleshly soul in desiring this.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 162 - حکایت عیاضی رحمهالله کی هفتاد غزو کرده بود سینه برهنه بر امید شهید شدن چون از آن نومید شد از جهاد اصغر رو به جهاد اکبر آورد و خلوت گزید ناگهان طبل غازیان شنید نفس از اندرون زنجیر میدرانید سوی غزا و متهم داشتن او نفس خود را درین رغبت
Story of the (spiritual) warrior who every day used to take one dirhem separately from a purse containing (pieces of) silver and throw it into a ditch (full of water) for the purpose of thwarting the greed and cupidity of his fleshly soul; and how his soul tempted him, saying, “Since you are going to throw (this money) into the ditch, at least throw it away all at once, so that I may gain deliverance, for despair is one of the two (possible) reliefs”; and how he replied, “I will not give thee this relief either.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 163 - حکایت آن مجاهد کی از همیان سیم هر روز یک درم در خندق انداختی به تفاریق از بهر ستیزهٔ حرص و آرزوی نفس و وسوسهٔ نفس کی چون میاندازی به خندق باری به یکبار بینداز تا خلاص یابم کی الیاس احدی الراحتین او گفته کی این راحت نیز ندهم
How an informer described a girl and exhibited the picture of her on paper, and how the Caliph of Egypt fell in love with it and sent an Amír with a mighty army to the gates of Mawsil (Mosul) and made great slaughter and devastation for the purpose (of obtaining the girl).
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 164 - صفت کردن مرد غماز و نمودن صورت کنیزک مصور در کاغذ و عاشق شدن خلیفهٔ مصر بر آن صورت و فرستادن خلیفه امیری را با سپاه گران بدر موصل و قتل و ویرانی بسیار کردن بهر این غرض
How the lord of Mawsil surrendered the girl to the Caliph in order that there might be no more shedding of Moslem blood.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 165 - ایثار کردن صاحب موصل آن کنیزک را بدین خلیفه تا خونریز مسلمانان بیشتر نشود
How that military chief repented of the sin which he had committed and adjured the girl not to tell the Caliph anything of what had happened.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 166 - پشیمان شدن آن سرلشکر از آن خیانت کی کرد و سوگند دادن او آن کنیزک را کی به خلیفه باز نگوید از آنچ رفت
The argument of those who disbelieve in the after-life, and a demonstration of the weakness of that argument, since their argument amounts to “We do not see any other (world) than this.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 167 - حجت منکران آخرت و بیان ضعف آن حجت زیرا حجت ایشان به دین باز میگردد کی غیر این نمیبینیم
Venit Khalífa ad puellam formosam concubitus causa.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 168 - آمدن خلیفه نزد آن خوبروی برای جماع
Puellam risus occupat propter libidinem Khalífae debilem et libidinem illius ducis validissimam. Khalífa puellae risum animadvertit.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 169 - خنده گرفتن آن کنیزک را از ضعف شهوت خلیفه و قوت شهوت آن امیر و فهم کردن خلیفه از خندهٔ کنیزک
How the girl disclosed the secret to the Caliph in fear of (having her head cut off by) a blow of the sword, and how she was forced (to speak) by the Caliph (who said), “Give a true account of the cause of thy laughter or else I will kill thee.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 170 - فاش کردن آن کنیزک آن راز را با خلیفه از زخم شمشیر و اکراه خلیفه کی راست گو سبب این خنده را و گر نه بکشمت
How the monarch, on being acquainted with that act of treachery, resolved to conceal and pardon it and give her (the slave-girl) to him (the captain), and recognised that the tribulation was a punishment inflicted on him and was (the result of) his attempt (to obtain the slave-girl) and the wrong which he had done to the lord of Mawsil; for “and whoso doeth evil, it is against himself” and “lo, thy Lord is on the watch”; and how he feared that, if he should avenge himself, the vengeance would recoil on his own head, as this injustice and greed (of his) had (already) recoiled upon him.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 171 - عزم کردن شاه چون واقف شد بر آن خیانت کی بپوشاند و عفو کند و او را به او دهد و دانست کی آن فتنه جزای او بود و قصد او بود و ظلم او بر صاحب موصل کی و من اساء فعلیها و ان ربک لبالمرصاد و ترسیدن کی اگر انتقام کشد آن انتقام هم بر سر او آید چنانک این ظلم و طمع بر سرش آمد
Explaining that the words “We have apportioned” mean that He (God) bestows on one the lust and (physical) strength of asses and on another the intelligence and (spiritual) strength of the prophets and the angels. “To turn the head away from sensual desire is (a mark of) nobility; to abandon sensual desire is (a mark of) the (spiritual) strength that belongs to prophethood.” “The seeds that are not sown in lust—their fruit only appears at the Resurrection.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 172 - بیان آنک نَحْنُ قَسَمْنا کی یکی را شهوت و قوت خران دهد و یکی را کیاست و قوت انبیا و فرشتگان بخشد سر ز هوا تافتن از سروریست ترک هوا قوت پیغامبریست تخمهایی کی شهوتی نبود بر آن جز قیامتی نبود
How the King (Mahmud), in the midst of (the company present in) the Diwán and assembly-place, put a pearl in the hand of the Vizier and asked him what it was worth; and how the Vizier gave an extremely high estimate of its value; and when the King commanded hi to break it, answered, “How should I break it?” and so forth.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 173 - دادن شاه گوهر را میان دیوان و مجمع به دست وزیر کی این چند ارزد و مبالغه کردن وزیر در قیمت او و فرمودن شاه او را کی اکنون این را بشکن و گفت وزیر کی این را چون بشکنم الی آخر القصه
How the pearl, (passing) from hand to hand, came round at last to Ayáz; and (concerning) the sagacity of Ayáz, and how he did not act in conformity with them and was not beguiled by the King’s giving them goods and riches and increasing their robes of honour and salaries and praising the intelligence of those erring men; for one ought not to regard the imitator as a Moslem: he may be a Moslem, but it rarely happens that he holds fast to his faith and comes off safely from the trials (to which he is exposed) —for he lacks the steadfastness of the clairvoyant——except (in the case of) those whom God preserves; because the Truth is one, and its contrary is very deceptive and like unto it (in appearance). Since the imitator does not know the contrary (so as to distinguish it from the Truth), on that account he cannot have known the Truth; but when, notwithstanding his ignorance, God preserves him by favour, that ignorance does him no harm.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 174 - رسیدن گوهر از دست به دست آخر دور به ایاز و کیاست ایاز و مقلد ناشدن او ایشان را و مغرور ناشدن او به گال و مال دادن شاه و خلعتها و جامگیها افزون کردن و مدح عقل مخطان کردن به مکر و امتحان که کی روا باشد مقلد را مسلمان داشتن مسلمان باشد اما نادر باشد کی مقلد ازین امتحانها به سلامت بیرون آید کی ثبات بینایان ندارد الا من عصم الله زیرا حق یکیست و آن را ضد بسیار غلطافکن و مشابه حق مقلد چون آن ضد را نشناسد از آن رو حق را نشناخته باشد اما حق با آن ناشناخت او چو او را به عنایت نگاه دارد آن ناشناخت او را زیان ندارد
How the Amirs reviled Ayáz, saying, “Why did he break it?” and how Ayáz answered them.
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 175 - تشنیع زدن امرا بر ایاز کی چرا شکستش و جواب دادن ایاز ایشان را
How the King was about to kill the Amirs, and how Ayáz made intercession before the royal throne, saying, “‘Tis better to forgive.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 176 - قصد شاه به کشتن امرا و شفاعت کردن ایاز پیش تخت سلطان کی ای شاه عالم العفو اولی
Commentary on the Saying of Pharaoh's magicians in the hour of their punishment, “’Tis no harm, for lo, we shall return unto our Lord.”
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 177 - تفسیر گفتن ساحران فرعون را در وقت سیاست با او کی لا ضیر انا الی ربنا منقلبون
[How Ayáz deemed himself culpable for thus acting as intercessor and begged pardon for this offence and deemed himself culpable for begging pardon; and this self-abasement arises from knowledge of the majesty of the King; for (the Prophet hath said), ‘I know God better than you and fear Him more than you,’ and the High God hath said, ‘None fears God but those of His servants that are possessed of knowledge.’]
رومی » مثنوی معنوی » دفتر پنجم » بخش 178 - مجرم دانستن ایاز خود را درین شفاعتگری و عذر این جرم خواستن و در آن عذرگویی خود را مجرم دانستن و این شکستگی از شناخت و عظمت شاه خیزد کی أَنا أَعْلَمُکُمْ بِاللَّهِ وَ أَخْشیکُمْ لِللَّهِ وَ قالَ اللهُ تَعالی إِنَّما یَخْشَی اللهَ مِنْ عِبادِهِ العُلَماءُ
