صفحۂ اولشعراءلغاتاوزاناصنافمترجمینصداکارہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

شعراءاوزاناصنافصداکارانمترجمین

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. علامہ اقبال
  2. »پیام مشرق
  3. »افکار
  4. »بخش 42 - بندگی

بخش 42 - بندگی

اللہ کی غلامی،مقام عبودیت

Humanity

شاعر: علامہ اقبال

وزن: فعلاتن فعلاتن فعلاتن فعلن (رمل مثمن مخبون محذوف)

قافیہ: وش

ہم وزن و قافیہ نظمیں: 6

صنف: غزل/قصیده/قطعه

اردو ترجمہ: حمیداللہ ہاشمی، میاں عبدالرشید
انگریزی ترجمہ: ہادی حسین
Toggle stanza 1
1

دوش در میکده ترسا بچه باده فروش

گفت از من سخنی دار چو آویزه به گوش

کل میخانے میں ایک شراب فروش عیسائی بچہ نے مجھ سے کہا یہ بات کان میں آویزے کی طرح رکھ لے (آویزہ بنا لے یعنی ایک بات بتاتا ہوں اسے اپنے پلے باندھ لے) ۔

Last night an infidel wine-vendor said to me ‘attend to the wise counsel I give and hold fast to it.’

2

مشرب باده گساران کهن این بود است

که تو از میکده خیزی همه مستی همه هوش

پرانے مے نوشوں کا مشرب یہ رہا ہے کہ تو میکدہ سے نکلے تو ہمہ مستی اور ہمہ ہوش ہو ۔

The custom of the drinkers of the past was to go from the tavern drunk quite merrily, but in their senses still.

3

من نگویم که فروبند لب از نکتهٔ شوق

ادب از دست مده باده به اندازه بنوش

میں نہیں کہتا کہ شوق کے بھید سے لب بند رکھ (سی لے) مگر ادب کو ہاتھ سے نہ دے، شراب ظرف کے مطابق پی ۔

I do not ask that you should not say your heart’s say; but say it with all due respect and only drink what you can carry well.

4

گرد راهیم ولی ذوق طلب جوهر ماست

بندگی با همه جبروت خدایی مفروش

ہم راستے کی دھول ہیں مگر ہمارا جوہر ذوق طلب ہے ۔ ساری خدائی قدرت اور عظمت کے بدلے بھی بندگی نہ دے (بندگی بمعنی عبدیت، انسانیت کی معراج ہے جس سے بالاتر اور کوئی مقام نہیں ۔ چنانچہ اقبال خود کہتے ہیں کہ ، متاع بے بہا ہے درد و سوز آرزومندی ۔ مقام بندگی دے کر نہ لوں شان خداوندی) ۔

As for God’s role, O it is grand; but let me tell you, dust that we are, striving is our quality: I would not barter it for God’s finality.’

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

عقلی که جهان سوزد یک جلوهٔ بی‌باکش

از عشق بیاموزد آیین جهان‌تابی

علامہ اقبال»پیام مشرق»افکار»بخش 41 - عشق

اگلی نظم

آدم از بی بصری بندگی آدم کرد

گوهری داشت ولی نذر قباد و جم کرد

علامہ اقبال»پیام مشرق»افکار»بخش 43 - غلامی

زمین

ہم وزن و قافیہ نظمیں

آن سخن گفتن تو هست هنوزم در گوش

وان شکر خنده شیرین تو از چشمه نوش

امیرخسرو دهلوی»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 1165

یکی را از ملوک عجم حکایت کنند که دستِ تطاول به مال رعیّت دراز کرده بود و جور و اذیّت آغاز کرده. تا به جایی که خلق از مَکایدِ فعلش به جهان برفتند و از کُرْبَتِ جورش راهِ غربت گرفتند. چون رعیّت کم شد، ارتفاعِ ولایت نقصان پذیرفت و خزانه تهی ماند و دشمنان زور آوردند.

هر که فریاد‌رسِ روز مصیبت خواهد

سعدی»گلستان»باب اول در سیرت پادشاهان»حکایت شمارهٔ 6

دوش تا روز من از عشق تو بودم به خروش

تو چه دانی که چه بود از غم تو بر من دوش

سنایی»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 203

دوش در صومعه آمد صنم باده فروش

جام می در کف و زنار حمایل بر دوش

عرفی»غزلیات»غزل شمارهٔ 397

دوشم آهنگ عشا بود که آمد در گوش

ناله از تار ردایی که مرا بود به دوش

غالب دهلوی»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 218

در بغل مصحف و سجاده تقوا بر دوش

برد از مدرسه ام مغبچه باده فروش

نظیری نیشابوری»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 326

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور