اللہ کی غلامی،مقام عبودیت
Humanity
دوش در میکده ترسا بچه باده فروش
گفت از من سخنی دار چو آویزه به گوش
کل میخانے میں ایک شراب فروش عیسائی بچہ نے مجھ سے کہا یہ بات کان میں آویزے کی طرح رکھ لے (آویزہ بنا لے یعنی ایک بات بتاتا ہوں اسے اپنے پلے باندھ لے) ۔
Last night an infidel wine-vendor said to me ‘attend to the wise counsel I give and hold fast to it.’
مشرب باده گساران کهن این بود است
که تو از میکده خیزی همه مستی همه هوش
پرانے مے نوشوں کا مشرب یہ رہا ہے کہ تو میکدہ سے نکلے تو ہمہ مستی اور ہمہ ہوش ہو ۔
The custom of the drinkers of the past was to go from the tavern drunk quite merrily, but in their senses still.
من نگویم که فروبند لب از نکتهٔ شوق
ادب از دست مده باده به اندازه بنوش
میں نہیں کہتا کہ شوق کے بھید سے لب بند رکھ (سی لے) مگر ادب کو ہاتھ سے نہ دے، شراب ظرف کے مطابق پی ۔
I do not ask that you should not say your heart’s say; but say it with all due respect and only drink what you can carry well.
گرد راهیم ولی ذوق طلب جوهر ماست
بندگی با همه جبروت خدایی مفروش
ہم راستے کی دھول ہیں مگر ہمارا جوہر ذوق طلب ہے ۔ ساری خدائی قدرت اور عظمت کے بدلے بھی بندگی نہ دے (بندگی بمعنی عبدیت، انسانیت کی معراج ہے جس سے بالاتر اور کوئی مقام نہیں ۔ چنانچہ اقبال خود کہتے ہیں کہ ، متاع بے بہا ہے درد و سوز آرزومندی ۔ مقام بندگی دے کر نہ لوں شان خداوندی) ۔
As for God’s role, O it is grand; but let me tell you, dust that we are, striving is our quality: I would not barter it for God’s finality.’
زمین
آن سخن گفتن تو هست هنوزم در گوش
وان شکر خنده شیرین تو از چشمه نوش
امیرخسرو دهلویدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 1165
یکی را از ملوک عجم حکایت کنند که دستِ تطاول به مال رعیّت دراز کرده بود و جور و اذیّت آغاز کرده. تا به جایی که خلق از مَکایدِ فعلش به جهان برفتند و از کُرْبَتِ جورش راهِ غربت گرفتند. چون رعیّت کم شد، ارتفاعِ ولایت نقصان پذیرفت و خزانه تهی ماند و دشمنان زور آوردند.
هر که فریادرسِ روز مصیبت خواهد
سعدیگلستانباب اول در سیرت پادشاهانحکایت شمارهٔ 6
دوش تا روز من از عشق تو بودم به خروش
تو چه دانی که چه بود از غم تو بر من دوش
سناییدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 203
دوش در صومعه آمد صنم باده فروش
جام می در کف و زنار حمایل بر دوش
عرفیغزلیاتغزل شمارهٔ 397
دوشم آهنگ عشا بود که آمد در گوش
ناله از تار ردایی که مرا بود به دوش
غالب دهلویدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 218
در بغل مصحف و سجاده تقوا بر دوش
برد از مدرسه ام مغبچه باده فروش
نظیری نیشابوریدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 326
فارسی متن کا ماخذ: گنجور