قصیدهٔ شمارهٔ 26 - در ستایش شمس‌الدین محمد جوینی صاحب دیوان

شاعر: سعدی

وزن: مفاعلن فعلاتن مفاعلن فعلن (مجتث مثمن مخبون محذوف)

قافیہ: ار

ہم وزن و قافیہ نظمیں: 25

صنف: قصیده

صداکار: فاطمه زندی

به هیچ یار مده خاطر و به هیچ دیار

که برّ و بحر فراخست و آدمی بسیار

همیشه بر سگ شهری جفا و سنگ آید

از آن‌که چون سگ صیدی نمی‌رود به شکار

نه در جهان گل رویی و سبزهٔ زنخیست

درخت‌ها همه سبزند و بوستان گلزار

چو ماکیان به در خانه چند بینی جور؟

چرا سفر نکنی چون کبوتر طیار

ازین درخت چو بلبل بر آن درخت نشین

به دام دل چه فرومانده‌ای چو بوتیمار؟

زمین لگد خورد از گاو و خر به علت آن

که ساکن‌ست نه مانند آسمان دوّار

گرت هزار بدیع‌الجمال پیش آید

ببین و بگذر و خاطر به هیچ‌کس مسپار

مخالط همه‌کس باش تا بخندی خوش

نه پای‌بند یکی کز غمش بگریی زار

به خد اطلس اگر وقتی التفات کنی

به قدر کن که نه اطلس کم‌ست در بازار

1010

مثال اسبِ الاغند مردم سفری

نه چشم بسته و سرگشته همچو گاو عصار

1111

کسی کند تن آزاده را به بند اسیر؟

کسی کند دل آسوده را به فکر فکار؟

1212

چو طاعت آری و خدمت کنی و نشناسند

چرا خسیس کنی نفس خویش را مقدار؟

1313

خنک کسی که به شب در کنار گیرد دوست

چنان‌که شرط وصال‌ست و بامداد کنار

1414

وگر به بند بلای کسی گرفتاری

گناه تُست که بر خود گرفته‌ای دشوار

1515

مرا که میوهٔ شیرین به دست می‌افتد

چرا نشانم بیخی که تلخی آرد بار؟

1616

چه لازم‌ست یکی شادمان و من غمگین

یکی به خواب و من اندر خیال وی بیدار؟

1717

مثال گردن آزادگان و چنبر عشق

همان مثال پیاده‌ست در کمند سوار

1818

مرا رفیقی باید که بار برگیرد

نه صاحبی که من از وی کنم تحمل بار

1919

اگر به شرط وفا دوستی به جای آرد

وگرنه دوست مدارش تو نیز و دست بدار

2020

کسی که از غم و تیمار من نیندیشد

چرا من از غم و تیمار وی شوم بیمار؟

2121

چو دوست جور کند بر من و جفا گوید

میان دوست چه فرق‌ست و دشمن خونخوار؟

2222

اگر زمین تو بوسد که خاک پای توام

مباش غره که بازیت می‌دهد عیار

2323

گرت سلام کند، دانه می‌نهد صیاد

ورت نماز برد، کیسه می‌برد طرّار

2424

به اعتماد وفا، نقد عمر صرف مکن

که عن قریب تو بی‌زر شوی و او بیزار

2525

به راحت نفسی، رنج پایدار مجوی

شب شراب نیرزد به بامداد خمار

2626

به اوّل همه کاری تأمل اولی‌تر

بکن، وگرنه پشیمان شوی به آخر کار

2727

میان طاعت و اخلاص و بندگی بستن

چه پیش خلق به خدمت، چه پیش بت زنّار

2828

زِمام عقل به دست هوای نفس مده

که گرد عشق نگردند مردم هشیار

2929

من آزموده‌ام این رنج و دیده این زحمت

ز ریسمان متنفر بود گزیدهٔ مار

3030

طریق معرفت این‌ست بی‌خلاف ولیک

به گوش عشق موافق نیاید این گفتار

3131

چو دیده دید و دل از دست رفت و چاره نماند

نه دل ز مهر شکیبد، نه دیده از دیدار

3232

پیاده مرد کمند سوار نیست ولیک

چو اوفتاد بباید دویدنش ناچار

3333

شبی دراز درین فکر تا سحر همه شب

نشسته بودم و با نفس خویش در پیکار

3434

که چند ازین طلب شهوت و هوا و هوس

چو کودکان و زنان رنگ و بوی و نقش و نگار

3535

بسی نماند که روی از حبیب برپیچم

وفای عهد عنانم گرفت دیگر بار

3636

که سخت سست گرفتی و نیک بد گفتی

هزار نوبت از این رای باطل استغفار

3737

حقوق صحبتم آویخت دست در دامن

که حسن عهد فراموش کردی ای غدار

3838

نگفتمت که چنین زود بگسلی پیمان

مکن کز اهل مروت نیاید این کردار

3939

کدام دوست بتابد رخ از محبت دوست؟

کدام یار بپیچد سر از ارادت یار؟

4040

فراق را دلی از سنگ سخت‌تر باید

کدام صبر که بر می‌کنی دل از دلدار؟

4141

هر آن‌که مهر یکی در دلش قرار گرفت

روا بود که تحمل کند جفای هزار

4242

هوای دل نتوان پخت بی‌تعنت خلق

درخت گل نتوان چید بی‌تحمل خار

4343

درم چه باشد و دینار و دین دنیی و نفس

چو دوست دست دهد هرچه هست هیچ انگار

4444

بدان که دشمنت اندر قفا سخن گوید

دلت دهد که دل از دوست برکنی زنهار

4545

دهان خصم و زبان حسود نتوان بست

رضای دوست بدست آر و دیگران بگذار

4646

نگویمت که بر آزار دوست دل خوش کن

که خود ز دوست مصور نمی‌شود آزار

4747

دگر مگوی که من ترک عشق خواهم گفت

که قاضی از پس اقرار نشنود انکار

4848

ز بحر طبع تو امروز در معانی عشق

همه سفینهٔ در می‌رود به دریا بار

4949

هر آدمی که نظر با یکی ندارد و دل

به صورتی ندهد صورتی‌ست بر دیوار

5050

مرا فقیه مپندار و نیک مرد مگوی

که عاقلان نکنند اعتماد بر پندار

5151

که گفت پیرِزن از میوه می‌کند پرهیز

دروغ گفت که دستش نمی‌رسد به ثمار

5252

فراخ حوصلهٔ تنگدست نتواند

که سیم و زر کند اندر هوای دوست نثار

5353

تو را که مالک دینار نیستی سعدی

طریق نیست مگر زهد مالک دینار

5454

وزین سخن بگذشتیم و یک غزل ماندست

تو خوش حدیث کنی سعدیا بیا و بیار

زمین

ہم وزن و قافیہ نظمیں

سپیده دم که گهربار بر در گلزار

شود به جلوه گل اندر نگار خانه یار

امیرخسرو دهلویدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 1112

اگر گل آرد بار آن رخان او، نه شگفت

هر آینه چو همه مِیْ خورَد گل آرد بار

رودکیقصاید و قطعاتشمارهٔ 57

نه در وفات گذارد نه در جفا دلدار

نه منکرت بگذارد نه بر سر اقرار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1133

چرا ز قافله یک کس نمی‌شود بیدار

که رخت عمر ز کی باز می‌برد طرار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1134

بیار ساقی بادت فدا سر و دستار

ز هر کجا که دهد دست جام جان دست آر

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1135

نبشته‌ست خدا گِردِ چهره دلدار

خطی که فاعتبروا منه یا اولی‌الابصار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1136

شده‌ست نور محمد هزار شاخ هزار

گرفته هر دو جهان از کنار تا به کنار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1137

چه مایه رنج کشیدم ز یار تا این کار

بر آب دیده و خون جگر گرفت قرار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1138

مجوی شادی چون در غمست میل نگار

که در دو پنجه شیری تو ای عزیز شکار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1139

بیامدیم دگربار چون نسیم بهار

برآمدیم چو خورشید با صد استظهار

رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1140

مزید تلاش کریں

آڈیو

صداکار منتخب کریں

0:000:00

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور

آڈیو کا ماخذ: گنجور