صفحۂ اولشعراءلغاتاوزاناصنافمترجمینصداکارہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

شعراءاوزاناصنافصداکارانمترجمین

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. جامی
  2. »دیوان اشعار
  3. »واسطة العقد
  4. »قصاید
  5. »شمارهٔ 6

شمارهٔ 6

شاعر: جامی

وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)

قافیہ: ماست

ہم وزن و قافیہ نظمیں: 9

صنف: قصیده

Toggle stanza 1
1

رخشنده جرم خور که بر این سبز طارم است

قندیل گورخانه شاهان عالم است

2

کردند روشنان فلک را کبود پوش

یعنی که این سراچه ارباب ماتم است

3

سخت است بار فرقت آزادگان دهر

آری به هرزه نیست که پشت فلک خم است

4

ایمن مزی ز زخم که این پر ستاره چرخ

پیرامن تو حلقه زده مار ارقم است

5

گیرد قرار در رحم خاک عاقبت

هر نطفه ای که آمده از صلب آدم است

6

کاخ فلک پر است ز ذکر گذشتگان

لیکن کسی که گوش کند این صدا کم است

7

بگشای گوش هوش که این طشت را طنین

آوازه سکندر و افسانه جم است

8

محکم اساس قصر معیشت چه سود چون

بنیاد کاخ عمر گرامی نه محکم است

9

زین یک دو روزه دولت از آغاز عمر خویش

خرم مشو که عاقبت کار مبهم است

10

بس تازه وتر است ریاض امل ولی

بادش همه سموم و زلالش همه سم است

11

در حیز زمانه ز شادی نشان مجوی

چیزی که وافر است درین تنگنا غم است

12

خون دل است بهره ما چون شفق مدام

زین جام لاجورد که دورش دمادم است

13

بر تشنگان وادی کعبه ست نوحه گر

گردونچه ها که زمزمه زن گرد زمزم است

14

دست کرم گشا که ز کنج فرامشی

دست گشاده پرده کش نام حاتم است

15

هر کس بلندتر، فکند آخرش بتر

گردون که پایه پایه نمودار سلم است

16

بس کس که بود خاتم سلطانیش به دست

مانده به زیر سنگ در اکنون چو خاتم است

17

بگریز از کشاکش این زال کوز پشت

زیرا که این کمان نه به بازوی رستم است

18

دانا که دید دادن جان را خلاص خویش

دایم دلش ز آمدن مرگ خرم است

19

نادان که از حقیقت آن آگهی نیافت

پیوسته سینه پر الم و دیده پر نم است

20

از ماندگان به زیر فلک خوی باز کن

بهجت سرای انس برون زین مخیم است

21

تدبیر کار خویش کی آید ز آدمی

بیچاره مبتلای قضاهای مبرم است

22

فردای او موافق دی خواهد اوفتاد

عنوان ماتاخر او ما تقدم است

23

خواهی صفای سینه فروشوی لوح دل

زان نقشها که بر رخ دینار و درهم است

24

میدان ملک و مال عجب تنگ عرصه است

جستن برون ز تنگی او کار ادهم است

25

خواجه به صدر مجلس و مفلس فرود او

این وضع بازگونه به عالم مسلم است

26

باشد به فرقشان رقم حرف خا و میم

یعنی که آن مؤخر آمد و این مقدم است

27

جامی شعار شعر تو فرخنده خلعتیست

کز ساحری مطرز از اعجاز معلم است

28

دوشیزه ایست فکر تو کز نفخ روح قدس

مریم صفت به زادن عیسی مکرم است

29

آن زاده را چو پرده دلها شود قماط

نقش قماط «ذلک عیسی ابن مریم » است

30

از شعر روبه فقر کن اکنون که تیغ فقر

بر زخم خورده طمع و حرص مرهم است

31

غره مشو به علم که نپذیرد انفکاک

حرفی که در جبلتت از جهل مدغم است

32

گردون ندوخت خلعت علمی به قد کس

کان را طراز ذیل نه «والله اعلم » است

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

مرا دل از همه عالم گرفته ست

چه جای عالم از خود هم گرفته ست

جامی»دیوان اشعار»قصاید»شمارهٔ 5

اگلی نظم

صبح ازل به خامه زرین آفتاب

بر لوح سیم چرخ نوشتند این خطاب

جامی»دیوان اشعار»قصاید»شمارهٔ 7

زمین

ہم وزن و قافیہ نظمیں

گر باغ پر شکوفه و گلزار خرم است

ما را چه سود، چون دل ما بسته غم است

امیرخسرو دهلوی»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 313

کارم چو زلف یار پریشان و دَرهم است

پشتم به‌سان ابروی دل‌دار پرخَم است

سعدی»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 75

یارا بهشت صحبت یاران همدم است

دیدار یار نامتناسب جهنم است

سعدی»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 76

گفتم چه کرده‌ام که نگاهم نمی‌کنی؟

وآن دوستی که داشتی اول چرا کم است؟

سعدی»دیوان اشعار»قطعات»قطعه شمارهٔ 3

دریا فراخ و کشتی ما بی معلم است

این درد زان زیاده که پایان موسم است

عرفی»غزلیات»غزل شمارهٔ 70

هر خنده دریچه ی گشاینده ی غم است

هر انتعاش نایره ی قفل ماتم است

عرفی»غزلیات»غزل شمارهٔ 71

گر تکیه گاه گلخن و گر مسند جم است

رویم به روی محنت و لب بر لب غم است

عرفی»غزلیات»غزل شمارهٔ 72

اخترشناس در روش بخت من گم است

مشکل فتاده کار نه در دست انجم است

نظیری نیشابوری»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 114

از مقتبسات مشکات نبوت است این حدیث که «من عشق وعف و کتم فمات مات شهیدا» یعنی: هر که در جاذبه عشق آویزد و با لطایف عشق آمیزد و در آن طریقه عفت و کتمان پیش گیرد چون بمیرد شهید میرد.

و شرط عفت و کتمان از برای آن است که چون به میل طبع و هوای نفس آلوده باشد و در وصول به آن وسایط توسل جویند و اظهار کنند از قبیل شهوات نفس حیوانی است نه از فضایل روح انسانی.

جامی»بهارستان»روضهٔ پنجم (در عشق و ذکر حال عاشقان)»بخش 1

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور