Masnavi-ye Maʿnavi by Rumi, in translations by Reynold A. Nicholson

How Luqmán's master tested his sagacity.

بخش 30–امتحان کردن خواجهٔ لقمان زیرکی لقمان را

How the excellence and sagacity of Luqmán became manifest to those who made trial (of him).

بخش 31–ظاهر شدن فضل و زیرکی لقمان پیش امتحان کنندگان

How reverence for the message of Solomon, on whom be peace, was reflected in the heart of Bilqís from the despicable form of the hoopoe.

بخش 33–عکس تعظیم پیغام سلیمان در دل بلقیس از صورت حقیر هدهد

How a philosopher showed disbelief at the recitation of (the text), “if your water shall have sunk into the ground.”

بخش 34–انکار فلسفی بر قرائت ان اصبح ماکم غورا

How Moses, on whom be peace, took offence at the prayer of the shepherd.

بخش 35–انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان

How the high God rebuked Moses, on whom be peace, on account of the shepherd.

بخش 36–عتاب کردن حق تعالی موسی را علیه السلام از بهر آن شبان

How the (Divine) revelation came to Moses, on whom be peace, excusing that shepherd.

بخش 37–وحی آمدن موسی را علیه السّلام در عذر آن شبان

How Moses, on whom be peace, asked the high God (to explain) the secret of the predominance of the unjust.

بخش 38–پرسیدن موسی از حق سر غلبهٔ ظالمان را

How an Amír harassed a sleeping man into whose mouth a snake had gone.

بخش 39–رنجانیدن امیری خفته‌ای را کی مار در دهانش رفته بود

On putting trust in the fawningness and good faith of the bear.

بخش 40–اعتماد کردن بر تملق و وفای خرس

How a sightless beggar said, “I have two blindnesses.”

بخش 41–گفتن نابینای سایل کی دو کوری دارم

Continuation of the story of the bear and of the fool who had put trust in its good faith.

بخش 42–تتمهٔ حکایت خرس و آن ابله کی بر وفای او اعتماد کرده بود

How Moses, on whom be peace, said to one who worshipped the (golden) calf, “Where is (what has become of) thy vain scepticism and precaution?”

بخش 43–گفتن موسی علیه السلام گوساله‌پرست را کی «آن خیال‌اندیشی و حزم تو کجاست؟»

How the madman sought to ingratiate himself with Jálínús (Galen), and how Jálínús was afraid.

بخش 45–تملق کردن دیوانه جالینوس را و ترسیدن جالینوس

The cause of a bird's flying and feeding with a bird that is not of its own kind.

بخش 46–سبب پریدن و چرخیدن مرغی با مرغی کی جنس او نبود

How Mustafá (Mohammed), on whom be peace, went to visit the sick Companion; and an exposition of the profit of visiting the sick.

بخش 48–رفتن مصطفی علیه السلام به عیادت صحابی و بیان فایدهٔ عیادت

How the high God revealed to Moses, on whom be peace, (the words), “Wherefore didst not thou visit Me in sickness?”

بخش 49–وحی کردن حق تعالی به موسی علیه السلام کی چرا به عیادت من نیامدی

How the gardener isolated the Súfí, the jurist, and the descendant of ‘Alí from one another.

بخش 50–تنها کردن باغبان صوفی و فقیه و علوی را از همدیگر

How a certain Shaykh said to Báyazíd, “I am the Ka‘ba: perform a circumambulation round me.”

بخش 52–گفتن شیخ ابویزید را کی کعبه منم گرد من طوافی می‌کن

Story.

بخش 53–حکایت

How Dalqak excused himself to the Sayyid-i Ajall (who asked him) why he had married a harlot.

بخش 55–عذر گفتن دلقک با سید اجل کی چرا فاحشه را نکاح کرد

How an inquirer managed to draw into conversation an eminent (saintly) man who had feigned to be mad.

بخش 56–به حیلت در سخن آوردن سایل آن بزرگ را کی خود را دیوانه ساخته بود

How the dog attacked the mendicant who was blind.

بخش 57–حمله بردن سگ بر کور گدا

How the Police Inspector summoned the man who had fallen dead-drunk (on the ground) to (go to) prison.

بخش 58–خواندن محتسب مست خراب افتاده را به زندان

How the inquirer, for the second time, drew that eminent (saint) into conversation, in order that his condition might be made better known (to the inquirer).

بخش 59–دوم بار در سخن کشیدن سایل آن بزرگ را تا حال او معلوم‌تر گردد

How Iblís awakened Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!—saying, “Arise, it is time for prayer.”

بخش 62–بیدار کردن ابلیس معاویه را کی خیز وقت نمازست

How Iblís gave Mu‘áwiya, may God be well-pleased with him, a fall, and practiced dissimulation and pretence, and how Mu‘áwiya answered him.

بخش 63–از خر افکندن ابلیس معاویه را و روپوش و بهانه کردن و جواب گفتن معاویه او را

How Iblís again made answer to Mu‘áwiya.

بخش 64–باز جواب گفتن ابلیس معاویه را

How Mu‘áwiya again exposed the deceitfulness of Iblís.

بخش 65–باز تقریر کردن معاویه با ابلیس مکر او را

How Iblís again replied to Mu‘áwiya.

بخش 66–باز جواب گفتن ابلیس معاویه را

How Mu‘áwiya dealt sternly with Iblís.

بخش 67–عنف کردن معاویه با ابلیس

How Mu‘áwiya complained of Iblís to the most high God and besought His aid.

بخش 68–نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن

How Iblís once more exhibited his deceit.

بخش 69–باز تقریر ابلیس تلبیس خود را

How Mu‘áwiya once more pressed Iblís hard.

بخش 70–باز الحاح کردن معاویه ابلیس را

How a cadi complained of the calamity of (holding) the office of cadi, and how his deputy answered him.

بخش 71–شکایت قاضی از آفت قضا و جواب گفتن نایب او را

How Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!— induced Iblís to confess.

بخش 72–به اقرار آوردن معاویه ابلیس را

بخش 73–راست گفتن ابلیس ضمیر خود را به معاویه

The excellence of the remorse felt by one who was sincere (in his devotion) for having missed the congregational prayers.

بخش 74–فضیلت حسرت خوردن آن مخلص بر فوت نماز جماعت

Conclusion of the confession made by Iblís to Mu‘áwiya of his deceit.

بخش 75–تتمهٔ اقرار ابلیس به معاویه مکر خود را

How a thief escaped because some one gave the alarm to the master of the house, who had nearly overtaken and caught the thief.

بخش 76–فوت شدن دزد به آواز دادن آن شخص صاحب‌خانه را که نزدیک آمده بود که دزد را دریابد و بگیرد

The story of the Hypocrites and their building the Mosque of Opposition.

بخش 77–قصهٔ منافقان و مسجد ضرار ساختن ایشان

How the Hypocrites cajoled the Prophet—God bless and save him!—that they might take him to the Mosque of Opposition.

بخش 78–فریفتن منافقان پیغامبر را علیه السلام تا به مسجد ضرارش برند

How one of the Companions—may God be well-pleased with them!—thought (to himself) disapprovingly, “Why does not the Prophet—God bless and save him!—throw a veil (over their hypocrisy)?”

بخش 79–اندیشیدن یکی از صحابه بانکار کی رسول چرا ستاری نمی‌کند

Story of the person who was seeking after his stray camel and inquiring about it.

بخش 80–قصهٔ آن شخص کی اشتر ضالهٔ خود می‌جست و می‌پرسید

On being perplexed amidst discordant doctrines and finding (a means of) escape and deliverance.

بخش 81–متردد شدن در میان مذهبهای مخالف و بیرون‌شو و مخلص یافتن

بخش 82–امتحان هر چیزی تا ظاهر شود خیر و شری کی در ویست

Explaining the moral of the story of the person seeking (the lost) camel.

بخش 83–شرح فایدهٔ حکایت آن شخص شتر جوینده

Story of the Indian who quarrelled with his friend over a certain action and was not aware that he too was afflicted with (guilty of) it.

بخش 85–حکایت هندو کی با یار خود جنگ می‌کرد بر کاری و خبر نداشت کی او هم بدان مبتلاست

How the Ghuzz set about killing one man in order that another might be terrorised.

بخش 86–قصد کردن غزان بکشتن یک مردی تا آن دگر بترسد

Explaining the state of those who are self-conceited and unthankful for the blessing of the existence of the prophets and saints—peace be unto them!

بخش 87–بیان حال خودپرستان و ناشکران در نعمت وجود انبیا و اولیا علیهم السلام