رینلڈ اے نکلسن کے تراجم میں رومی کی کتاب مثنوی معنوی

بخش 30–امتحان کردن خواجهٔ لقمان زیرکی لقمان را

How Luqmán's master tested his sagacity.

بخش 31–ظاهر شدن فضل و زیرکی لقمان پیش امتحان کنندگان

How the excellence and sagacity of Luqmán became manifest to those who made trial (of him).

بخش 33–عکس تعظیم پیغام سلیمان در دل بلقیس از صورت حقیر هدهد

How reverence for the message of Solomon, on whom be peace, was reflected in the heart of Bilqís from the despicable form of the hoopoe.

بخش 34–انکار فلسفی بر قرائت ان اصبح ماکم غورا

How a philosopher showed disbelief at the recitation of (the text), “if your water shall have sunk into the ground.”

بخش 35–انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان

How Moses, on whom be peace, took offence at the prayer of the shepherd.

بخش 36–عتاب کردن حق تعالی موسی را علیه السلام از بهر آن شبان

How the high God rebuked Moses, on whom be peace, on account of the shepherd.

بخش 37–وحی آمدن موسی را علیه السّلام در عذر آن شبان

How the (Divine) revelation came to Moses, on whom be peace, excusing that shepherd.

بخش 38–پرسیدن موسی از حق سر غلبهٔ ظالمان را

How Moses, on whom be peace, asked the high God (to explain) the secret of the predominance of the unjust.

بخش 39–رنجانیدن امیری خفته‌ای را کی مار در دهانش رفته بود

How an Amír harassed a sleeping man into whose mouth a snake had gone.

بخش 40–اعتماد کردن بر تملق و وفای خرس

On putting trust in the fawningness and good faith of the bear.

بخش 41–گفتن نابینای سایل کی دو کوری دارم

How a sightless beggar said, “I have two blindnesses.”

بخش 42–تتمهٔ حکایت خرس و آن ابله کی بر وفای او اعتماد کرده بود

Continuation of the story of the bear and of the fool who had put trust in its good faith.

بخش 43–گفتن موسی علیه السلام گوساله‌پرست را کی «آن خیال‌اندیشی و حزم تو کجاست؟»

How Moses, on whom be peace, said to one who worshipped the (golden) calf, “Where is (what has become of) thy vain scepticism and precaution?”

بخش 45–تملق کردن دیوانه جالینوس را و ترسیدن جالینوس

How the madman sought to ingratiate himself with Jálínús (Galen), and how Jálínús was afraid.

بخش 46–سبب پریدن و چرخیدن مرغی با مرغی کی جنس او نبود

The cause of a bird's flying and feeding with a bird that is not of its own kind.

بخش 48–رفتن مصطفی علیه السلام به عیادت صحابی و بیان فایدهٔ عیادت

How Mustafá (Mohammed), on whom be peace, went to visit the sick Companion; and an exposition of the profit of visiting the sick.

بخش 49–وحی کردن حق تعالی به موسی علیه السلام کی چرا به عیادت من نیامدی

How the high God revealed to Moses, on whom be peace, (the words), “Wherefore didst not thou visit Me in sickness?”

بخش 50–تنها کردن باغبان صوفی و فقیه و علوی را از همدیگر

How the gardener isolated the Súfí, the jurist, and the descendant of ‘Alí from one another.

بخش 52–گفتن شیخ ابویزید را کی کعبه منم گرد من طوافی می‌کن

How a certain Shaykh said to Báyazíd, “I am the Ka‘ba: perform a circumambulation round me.”

بخش 53–حکایت

Story.

بخش 55–عذر گفتن دلقک با سید اجل کی چرا فاحشه را نکاح کرد

How Dalqak excused himself to the Sayyid-i Ajall (who asked him) why he had married a harlot.

بخش 56–به حیلت در سخن آوردن سایل آن بزرگ را کی خود را دیوانه ساخته بود

How an inquirer managed to draw into conversation an eminent (saintly) man who had feigned to be mad.

بخش 57–حمله بردن سگ بر کور گدا

How the dog attacked the mendicant who was blind.

بخش 58–خواندن محتسب مست خراب افتاده را به زندان

How the Police Inspector summoned the man who had fallen dead-drunk (on the ground) to (go to) prison.

بخش 59–دوم بار در سخن کشیدن سایل آن بزرگ را تا حال او معلوم‌تر گردد

How the inquirer, for the second time, drew that eminent (saint) into conversation, in order that his condition might be made better known (to the inquirer).

بخش 62–بیدار کردن ابلیس معاویه را کی خیز وقت نمازست

How Iblís awakened Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!—saying, “Arise, it is time for prayer.”

بخش 63–از خر افکندن ابلیس معاویه را و روپوش و بهانه کردن و جواب گفتن معاویه او را

How Iblís gave Mu‘áwiya, may God be well-pleased with him, a fall, and practiced dissimulation and pretence, and how Mu‘áwiya answered him.

بخش 64–باز جواب گفتن ابلیس معاویه را

How Iblís again made answer to Mu‘áwiya.

بخش 65–باز تقریر کردن معاویه با ابلیس مکر او را

How Mu‘áwiya again exposed the deceitfulness of Iblís.

بخش 66–باز جواب گفتن ابلیس معاویه را

How Iblís again replied to Mu‘áwiya.

بخش 67–عنف کردن معاویه با ابلیس

How Mu‘áwiya dealt sternly with Iblís.

بخش 68–نالیدن معاویه به حضرت حق تعالی از ابلیس و نصرت خواستن

How Mu‘áwiya complained of Iblís to the most high God and besought His aid.

بخش 69–باز تقریر ابلیس تلبیس خود را

How Iblís once more exhibited his deceit.

بخش 70–باز الحاح کردن معاویه ابلیس را

How Mu‘áwiya once more pressed Iblís hard.

بخش 71–شکایت قاضی از آفت قضا و جواب گفتن نایب او را

How a cadi complained of the calamity of (holding) the office of cadi, and how his deputy answered him.

بخش 72–به اقرار آوردن معاویه ابلیس را

How Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!— induced Iblís to confess.

بخش 73–راست گفتن ابلیس ضمیر خود را به معاویه

بخش 74–فضیلت حسرت خوردن آن مخلص بر فوت نماز جماعت

The excellence of the remorse felt by one who was sincere (in his devotion) for having missed the congregational prayers.

بخش 75–تتمهٔ اقرار ابلیس به معاویه مکر خود را

Conclusion of the confession made by Iblís to Mu‘áwiya of his deceit.

بخش 76–فوت شدن دزد به آواز دادن آن شخص صاحب‌خانه را که نزدیک آمده بود که دزد را دریابد و بگیرد

How a thief escaped because some one gave the alarm to the master of the house, who had nearly overtaken and caught the thief.

بخش 77–قصهٔ منافقان و مسجد ضرار ساختن ایشان

The story of the Hypocrites and their building the Mosque of Opposition.

بخش 78–فریفتن منافقان پیغامبر را علیه السلام تا به مسجد ضرارش برند

How the Hypocrites cajoled the Prophet—God bless and save him!—that they might take him to the Mosque of Opposition.

بخش 79–اندیشیدن یکی از صحابه بانکار کی رسول چرا ستاری نمی‌کند

How one of the Companions—may God be well-pleased with them!—thought (to himself) disapprovingly, “Why does not the Prophet—God bless and save him!—throw a veil (over their hypocrisy)?”

بخش 80–قصهٔ آن شخص کی اشتر ضالهٔ خود می‌جست و می‌پرسید

Story of the person who was seeking after his stray camel and inquiring about it.

بخش 81–متردد شدن در میان مذهبهای مخالف و بیرون‌شو و مخلص یافتن

On being perplexed amidst discordant doctrines and finding (a means of) escape and deliverance.

بخش 82–امتحان هر چیزی تا ظاهر شود خیر و شری کی در ویست

بخش 83–شرح فایدهٔ حکایت آن شخص شتر جوینده

Explaining the moral of the story of the person seeking (the lost) camel.

بخش 85–حکایت هندو کی با یار خود جنگ می‌کرد بر کاری و خبر نداشت کی او هم بدان مبتلاست

Story of the Indian who quarrelled with his friend over a certain action and was not aware that he too was afflicted with (guilty of) it.

بخش 86–قصد کردن غزان بکشتن یک مردی تا آن دگر بترسد

How the Ghuzz set about killing one man in order that another might be terrorised.

بخش 87–بیان حال خودپرستان و ناشکران در نعمت وجود انبیا و اولیا علیهم السلام

Explaining the state of those who are self-conceited and unthankful for the blessing of the existence of the prophets and saints—peace be unto them!