Masnavi-ye Maʿnavi by Rumi, in translations by Reynold A. Nicholson

How the superiority of exertion to trust in God was established.

بخش 51–مقرر شدن ترجیح جهد بر توکل

How the beasts of chase blamed the hare for his delay in going to the lion.

بخش 52–انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیر

How the hare answered the beasts.

بخش 53–جواب گفتن خرگوش ایشان را

How the beasts objected to the proposal of the hare.

بخش 54–اعتراض نخچیران بر سخن خرگوش

How the hare again answered the beasts.

بخش 55–جواب خرگوش نخچیران را

An account of the knowledge of the hare and an explanation of the excellence and advantages of knowledge.

بخش 56–ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستن

How the beasts requested the hare to tell the secret of his thought.

بخش 57–باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او را

How the hare withheld the secret from them.

بخش 58–منع کردن خرگوش از راز ایشان را

The story of the hare's stratagem.

بخش 59–قصهٔ مکر خرگوش

The baseness of the foul interpretation given by the fly.

بخش 60–زیافت تأویل رکیک مگس

How the lion roared wrathfully because the hare was late in coming.

بخش 61–تولیدن شیر از دیر آمدن خرگوش

Further setting forth the stratagem of the hare.

بخش 62–هم در بیان مکر خرگوش

The hare's coming to the lion and the lion's anger with him.

بخش 63–رسیدن خرگوش به شیر

The hare's apology.

بخش 64–عذر گفتن خرگوش

How the lion answered the hare and set off with him.

بخش 65–جواب گفتن شیر خرگوش را و روان شدن با او

Story of the hoopoe and Solomon, showing that when the Divine destiny comes to pass, clear eyes are sealed.

بخش 66–قصهٔ هدهد و سلیمان در بیان آنک چون قضا آید چشمهای روشن بسته شود

How the crow impugned the claim of the hoopoe.

بخش 67–طعنهٔ زاغ در دعوی هدهد

The hoopoe's answer to the attack of the crow.

بخش 68–جواب گفتن هدهد طعنهٔ زاغ را

The story of Adam, on whom be peace, and how the Divine destiny sealed up his sight so that he failed to observe the plain meaning of the prohibition and to refrain from interpreting it.

بخش 69–قصهٔ آدم علیه‌السلام و بستن قضا نظر او را از مراعات صریح نهی و ترک تاویل

How the hare drew back from the lion when he approached the well.

بخش 70–پا واپس کشیدن خرگوش از شیر چون نزدیک چاه رسید

How the lion asked the reason of the hare's drawing back.

بخش 71–پرسیدن شیر از سبب پای واپس کشیدن خرگوش

How the lion looked into the well and saw the reflexion of himself and the hare in the water.

بخش 72–نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش را

How the hare brought to the beasts of chase the news that the lion had fallen into the well.

بخش 73–مژده بردن خرگوش سوی نخچیران کی شیر در چاه فتاد

How the beasts gathered round the hare and spoke in praise of him.

بخش 74–جمع شدن نخچیران گرد خرگوش و ثنا گفتن او را

بخش 75–پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشوید

Commentary on (the Tradition) “We have returned from the lesser Jihád to the greater Jihád.”

بخش 76–تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبر

How the ambassador of Rúm came to the Commander of the Faithful, ‘Umar, may God be well-pleased with him, and witnessed the gifts of grace with which ‘Umar, may God be well-pleased with him, was endowed.

بخش 77–آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضی‌الله عنه

How the ambassador of Rúm found the Commander of the Faithful, ‘Umar, may God be well-pleased with him, sleeping under the palm-tree.

بخش 78–یافتن رسول روم امیرالمؤمنین عمر را رضی‌الله عنه خفته به زیر درخت

How the ambassador of Rúm questioned the Commander of the Faithful, may God be well-pleased with him.

بخش 79–سوال کردن رسول روم از امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه

How Adam imputed that fault (which he had committed) to himself, saying, “O Lord, we have done wrong,” and how Iblís imputed his own sin to God, saying, “Because Thou hast seduced me.”

بخش 80–اضافت کردن آدم علیه‌السلام آن زلت را به خویشتن کی ربنا ظلمنا و اضافت کردن ابلیس گناه خود را به خدای تعالی کی بما اغویتنی

بخش 81–تفسیر و هو معکم اینما کنتم

How the ambassador asked ‘Umar, may God be well-pleased with him, concerning the cause of the tribulation suffered by spirits in these bodies of clay.

بخش 82–سؤال کردن رسول روم از عمر رضی‌الله عنه از سبب ابتلای ارواح با این آب و گل جسم

On the inner sense of “Let him who desires to sit with God sit with the Súfís.”

بخش 83–در معنی آنک من اراد ان یجلس مع الله فلیجلس مع اهل التصوف

The story of the merchant to whom the parrot gave a message for the parrots of India on the occasion of his going (thither) to trade.

بخش 84–قصهٔ بازرگان کی طوطی محبوس او، او را پیغام داد به طوطیان هندوستان هنگام رفتن به تجارت

Description of the wings of the birds that are Divine Intelligences.

بخش 85–صفت اجنحهٔ طیور عقول الهی

How the merchant saw the parrots of India in the plain and delivered the parrot's message.

بخش 86–دیدن خواجه طوطیان هندوستان را در دشت و پیغام رسانیدن از آن طوطی

Commentary on the saying of Farídu’ddín ‘Attár, may God sanctify his spirit—

بخش 87–تفسیر قول فریدالدین عطار قدس الله روحه تو صاحب نفسی ای غافل میان خاک خون می‌خور که صاحب‌دل اگر زهری خورد آن انگبین باشد

How the magicians paid respect to Moses, on whom be peace, saying, “What dost thou command? Wilt thou cast down thy rod first, or shall we?”

بخش 88–تعظیم ساحران مر موسی را علیه‌السلام کی چه می‌فرمایی اول تو اندازی عصا

How the merchant related to the parrot what he had witnessed on the part of the parrots of India.

بخش 89–باز گفتن بازرگان با طوطی آنچ دید از طوطیان هندوستان

How the parrot heard what those parrots had done, and died in the cage, and how the merchant made lament for her.

بخش 90–شنیدن آن طوطی حرکت آن طوطیان و مردن آن طوطی در قفص و نوحهٔ خواجه بر وی

بخش 91–تفسیر قول حکیم: به هرچ از راه وا مانی، چه کفر آن حرف و چه ایمان، به هرچ از دوست دور افتی، چه زشت آن نقش و چه زیبا، در معنی قوله علیه‌السلام ان سعدا لغیور و انا اغیر من سعد و الله اغیر منی و من غیر ته حرم الفواحش ما ظهر منها و ما بطن

بخش 92–رجوع به حکایت خواجهٔ تاجر

How the merchant cast the parrot out of the cage and how the dead parrot flew away.

بخش 93–برون انداختن مرد تاجر طوطی را از قفس و پریدن طوطی مرده

How the parrot bade farewell to the merchant and flew away.

بخش 94–وداع کردن طوطی خواجه را و پریدن

The harmfulness of being honoured by the people and of becoming conspicuous.

بخش 95–مضرت تعظیم خلق و انگشت‌نمای شدن

Explanation of (the Tradition) “Whatsoever God wills cometh to pass.”

بخش 96–تفسیر ما شاء الله کان

The story of the old harper who in the time of ‘Umar, may God be well-pleased with him, on a day when he was starving played the harp for God's sake in the graveyard.

بخش 97–داستان پیر چنگی کی در عهد عمر رضی الله عنه از بهر خدا روز بی‌نوایی چنگ زد میان گورستان

Explanation of the Tradition, “Verily, your Lord hath, during the days of your time, certain breathings: oh, address yourselves to (receive) them.”

بخش 98–در بیان این حدیث کی ان لربکم فی ایام دهرکم نفحات الا فتعر ضوا لها

The story of ‘Á’isha, may God be well-pleased with her, how she asked Mustafá (Mohammed), on whom be peace, saying, “It rained to-day: since thou wentest to the graveyard, how is it that thy clothes are not wet?”

بخش 99–قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامه‌های تو چون تر نیست

Commentary on the verse of Hakím (Saná’í): “In the realm of the soul are skies lording over the sky of this world. In the Way of the spirit there are lowlands and highlands, there are lofty mountains and seas.”

بخش 100–تفسیر بیت حکیم سنائی رضی‌ الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست،  کوههای بلند و دریاهاست»