ببرد عقل و دلم را براق عشق معانی
مرا بپرس کجا برد آن طرف که ندانی
The Bur¯aq of the love of realities carried away my mind and heart; ask me where it took them? Thither you do not know.
بدان رواق رسیدم که ماه و چرخ ندیدم
بدان جهان که جهان هم جدا شود ز جهانی
I reached that arch where I saw neither moon nor sky, that world where even world is parted from world.
یکی دمیم امان ده که عقل من به من آید
بگویمت صفت جان تو گوش دار که جانی
Give me respite for a moment for my mind to return to me; I will describe the soul to you—give ear, for you are the soul.
ولیک پیشتر آ خواجه گوش بر دهنم ده
که گوش دارد دیوار و این سریست نهانی
But approach nearer, my master, lay your ear on my mouth; for walls have ears, and this is a secret mystery.
عنایتیست ز جانان چنین غریب کرامت
ز راه گوش درآید چراغهای عیانی
It is a loving care from the Beloved, this so strange a grace; the lamps of vision enter by way of the ear.
رفیق خضر خرد شو به سوی چشمه حیوان
که تا چو چشمه خورشید روز نور فشانی
Accompany the khidr of reason to the fountain of life, so that like the fountain of the sun by day you scatter light.
چنانک گشت زلیخا جوان به همت یوسف
جهان کهنه بیابد از این ستاره جوانی
As Zulaikh¯a became young through the intention of Joseph, so the ancient world recovers its youth from this star.
فروخورد مه و خورشید و قطب هفت فلک را
سهیل جان چو برآید ز سوی رکن یمانی
The Canopus of the soul swallows moon, sun and pole of the seven skies when he rises from the Yemeni pillar.
دمی قراضه دین را بگیر و زیر زبان نه
که تا به نقد ببینی که در درونه چه کانی
Take for a moment a clipping of faith and place it under your tongue that you may see how inwardly you are a mine of gold!
فتادهای به دهانها همیگزندت مردم
لطیف و پخته چو نانی بدان همیشه چنانی
You have fallen into the mouths and men are chewing you; since you are a fine and well-baked bread, you are always the same.
چو ذره پای بکوبی چو نور دست تو گیرد
ز سردیست و ز تری که همچو ریگ گرانی
You dance like a mote when light takes your hand; it is out of coldness and wetness that you are heavy as sand.
چو آفتاب برآمد به خاک تیره بگوید
که چون قرین تو گشتم تو صاحب دو قرانی
When the sun rises it says to the dark earth, “Since I became your companion, you are a master of double conjunction.”
تو بز نهای که برآیی چراغپایه به بازی
که پیش گله شیران چو نره شیر شبانی
You are not a goat to come and play the rearing horse; you are a shepherd like a raging lion before the herd of lions.
چراغ پنج حست را به نور دل بفروزان
حواس پنج نمازست و دل چو سبع مثانی
Light up the five lamps of your senses with the light of the heart; the senses are as the five prayers, the heart like the seven oft-repeated verses.
همیرسد ز سموات هر صبوح ندایی
که ره بری به نشانی چو گرد ره بنشانی
Every dawn a cry comes out of the heavens, “When you settle the dust of the road, you lead the way to a sign.”
سپس مکش چو مخنث عنان عزم که پیشت
دو لشکرست که در وی تو پیش رو چو سنانی
So draw not back the reins of resolution like a hermaphrodite; ahead of you are two armies toward which you advance like a lance.
شکر به پیش تو آمد که برگشای دهان را
چرا ز دعوت شکر چو پسته بسته دهانی
Sugar has come to you, saying, “Open your mouth”; why have you closed your mouth like a pistachio to the sugar’s invitation?
بگیر طبله شکر بخور به طبل که نوشت
مکوب طبل فسانه چرا حریف زبانی
Take the bowl of sugar; eat by the bowlful—may you enjoy it! Do not beat the drum of legend—why do you give in to the tongue?
ز شمس مفخر تبریز آفتاب پرستی
که اوست شمس معارف رئیس شمس مکانی
Through Shams, Pride of Tabriz, you worship the sun, for he is the sun of spiritual sciences, the governor of the sun of place.
زمین
تو می روی و به نظاره تو چشم جهانی
بگو که آگهی از عاشقان دلشدگانی
امیرخسرو دهلویدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 1955
تو شمع مجلس انسی و شاه عالم جانی
بناز بر همه خوبان که نازنین جهانی
جامیدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 965
ندانمت به حقیقت که در جهان به که مانی
جهان و هر چه در او هست صورتند و تو جانی
سعدیدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 615
نظر به چشم ارادت مکن به صورت دنیا
که التفات نکردند بر وی اهل معانی
سعدیمواعظقطعاتشمارهٔ 222
کجایی ای دل و جانم مگر که در دل و جانی
که کس نمیدهد از تو به هیچ جای نشانی
عطاردیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 809
هزار جان مقدس هزار گوهر کانی
فدای جاه و جمالت که روح بخش جهانی
رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 3039
فارسی متن کا ماخذ: گنجور
