صفحۂ اولشعرازمرہ جاتلغاتمزید مطالعہہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولشعراتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

اوزاناصنافصداکارانمترجمینزندہ رود اور گنجور

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. سنایی
  2. »حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه
  3. »الباب الخامس فی فضیلة العلم، ذکر العلم اربح لانّ فضله ارجح
  4. »بخش 16 - اندر معنی دل و جان و درجات آن ذکرالقلب انفع لان شأنه رافع

بخش 16 - اندر معنی دل و جان و درجات آن ذکرالقلب انفع لان شأنه رافع

شاعر: سنایی

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

صنف: مثنوی

Toggle stanza 1
11

جد زند بوسه بر ستانهٔ دل

هزل نبود کلیدِ خانهٔ دل

22

دل به رشوت پذیرد از جان نور

کی بود زیردست رضوان حور

33

وزن سر همچو وزن سر سبکست

برگ دل همچو برگ گل تُنُکست

44

بر درِ اهل دل به وقت طعام

گندمی گزدمی بود ز حرام

55

چون نشویی همی دل از باطل

رقم گازران منه بر دل

66

دل که باشد سیاه چون پرِ زاغ

صید طاووس کی کند در باغ

77

دل آنکس که هست بر تن شاه

جانش را هست جامهٔ درگاه

88

باز چشم تو در ره اسباب

هست سوی شراب و جامهٔ خواب

99

چند باشی به غفلت ای بد رگ

دل تو در گل و تو خفته چو سگ

1010

چو سگ آبستنی تو ای جاهل

سگ دیوانه داری اندر دل

1111

خوی و طبع بدِ سگان داری

همچو سگ توشه استخوان داری

1212

سگ دیوانه را بکش به عذاب

زانکه اندر ره درنگ و شتاب

1313

هرکه را او گزید هم برجای

شود از بیم گربه سگ بچه‌زای

1414

ذره‌ای نور اگر به دست آری

بی‌تعب جسر نار بگذاری

1515

ور نداری تو نور نار شوی

پیش پروردگار خوار شوی

1616

از درِ تن ترا به منزل دل

نیست جز درد دل دگر حاصل

1717

راه جسم تو سوی منزل جان

حایلی دان تو زین چهار ارکان

1818

پر و بال خرد ز جان زاید

از تن تیره جان و دل ناید

1919

باطن تو دل تو دان بدرست

هرچه جز باطن تو باطل تست

2020

موضع دین دلست و مغز و دماغ

همچو بزر و فتیله نور چراغ

2121

دل بود همچو شمس انجم سوز

که تواند نمود چهره به روز

2222

دل که بر نفس مهتری یابد

بر همه سروران سری یابد

2323

نه چنان دل که از پی دنیی

بفروشد به اندکی عقبی

2424

اصل حرص و نیاز دل نبود

مایهٔ دل ز آبِ گِل نبود

2525

دل که باشد چنین امانی دوست

نه دلست آنکه هست پارهٔ گوشت

2626

دل که باشد ز تو امانی خواه

نبود از حال ایزدی آگاه

2727

پاره‌ای گوشت گنده باشد و بس

که مر آنرا به کس ندارد کس

2828

بد شود تن چو دل تباه بود

ظلم لشکر ز ضعف شاه بود

2929

چون سرِ ظلم و جور دارد شاه

برگشاید به ظلم دست سپاه

3030

ستم اندر جهان نه ز آب و گلست

این همه ظلمها ز کبرِ دلست

3131

گر دلت نیستی به صورت زاغ

همه طاوس گیردی به چراغ

3232

کوش تا دلت چون قلم گردد

پیش از آن کت امل اَلم گردد

3333

عاشقان را برای جستن نام

نز برای حصول لذّت و کام

3434

یک عتاب و به رفق فرقد خاک

یک حدیث و دو جامه در بر چاک

3535

زان همه کارهات بی‌نورست

کز تو تا نور راه بس دورست

3636

با چنین دل سفر سقر باشد

سفله از گرگ و سگ بتر باشد

3737

سگ بیوسنده گرگ درّنده‌ست

سفله سالوس و لوس خر بنده‌ست

3838

پس درین راه توشه از جان ساز

نه ز دلق و عصا و انبان ساز

3939

خویشتن در فکن به زورق دین

که از این ره رسی به علّیّین

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

در بهشت از نه اکل و شُربستی

کی ترا زی نماز قربستی

سنایی»حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه»الباب الخامس فی فضیلة العلم، ذکر العلم اربح لانّ فضله ارجح»بخش 15 - در عشق مجازی

اگلی نظم

از دَرِ تن که صاحب کُلهست

تا به دل صدهزار ساله رهست

سنایی»حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه»الباب الخامس فی فضیلة العلم، ذکر العلم اربح لانّ فضله ارجح»بخش 17 - اندر جان و دل و تن گوید

◆

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور