صفحۂ اولشعرازمرہ جاتلغاتمزید مطالعہہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولشعراتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

اوزاناصنافصداکارانمترجمینزندہ رود اور گنجور

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. سنایی
  2. »حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه
  3. »الباب التاسع فیالحکمة والامثال و مثالب شعراء‌المدّعین ومذّمة‌الاطباء والمنجّمین
  4. »بخش 47 - در صفت منجّم حاذق و منافق و تمثیل اصحاب دعوی به غیر معنی فی بطلان احکام النجوم و صفة هیئة‌الفلک و واضع هذاالعلم، قال النبّی علیه‌السّلام: النجوم حق و احکامها باطل، و قال علیه‌السّلام: من آمن بالنجوم فقد کفر، و قال علیه‌السّلام: تعلموا من‌النجوم ماتعرفون به ساعات اللیل والنهار، و قال امیرالمؤمنین علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السّلام: تعلموا بالنجوم فانه علم من علوم‌النبوة و قال‌اللّٰه تعالی: والسماء ذات‌البروج، والشّمس والقمر بحسبان

بخش 47 - در صفت منجّم حاذق و منافق و تمثیل اصحاب دعوی به غیر معنی فی بطلان احکام النجوم و صفة هیئة‌الفلک و واضع هذاالعلم، قال النبّی علیه‌السّلام: النجوم حق و احکامها باطل، و قال علیه‌السّلام: من آمن بالنجوم فقد کفر، و قال علیه‌السّلام: تعلموا من‌النجوم ماتعرفون به ساعات اللیل والنهار، و قال امیرالمؤمنین علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السّلام: تعلموا بالنجوم فانه علم من علوم‌النبوة و قال‌اللّٰه تعالی: والسماء ذات‌البروج، والشّمس والقمر بحسبان

شاعر: سنایی

وزن: فعلاتن مفاعلن فعلن (خفیف مسدس مخبون)

صنف: مثنوی

Toggle stanza 1
11

باز اینها که مرد احکامند

همه در فال و زجر خودکامند

22

نفس از گردش نجوم زنند

سال و مه فال سعد و شوم زنند

33

همه جاسوس نجم افلاکند

همه با میل و تختهٔ خاکند

44

همه در راه حکم خود رایند

به سرِ من که ژاژ می‌خایند

55

زرق بوالعنبس است رهبرشان

کم ز خاکند خاک بر سرشان

66

نشنیدند نام بطلمیوس

پر فغان و میان تهی چون کوس

77

همه شاگرد زرق بوالعنبس

همه از زرق او زنند نفس

88

روز و شب در شمار هفت و چهار

خانهٔ جدّ و خانهٔ ادبار

99

صاحب لیل و صاحب نوبه

زین چنین علم توبه و به توبه

1010

صاحب ساعت و دلیل نهار

طالع و کدخدا و جان بختار

1111

صاحب وجه و نیز صاحب حدّ

که در احکامشان نباشد ردّ

1212

سبب کدخدایی و هیلاج

که منجّم بدو بود محتاج

1313

صاحب صورتست و ربّ‌الیوم

که برآنند حکیمان یک قوم

1414

حکم و تأثیر و صاحب اوتاد

برتر از حدّ وجه و نقص و زیاد

1515

گردش و رفتن و هبوط و صعود

که ز تأثیرشان شود موجود

1616

انحطاط و حضیض و دور و شمار

اوج خورشید و ثابت و سیار

1717

فلک‌المستقیم و جیب‌المیل

غایت ارتفاع و گردش لیل

1818

گه رحاوی و گاه دولابی

گه حمایل چو تیغ اعرابی

1919

بعد و بهت و تفاوت مابین

حاصل جیب و غایت‌الطولین

2020

زیج یحیی و فاخر و مأمون

ارتفاع طوالع و چه و چون

2121

وانکه بنهاد اوج را حرکات

ارتفاع و تفاوت ساعات

2222

ظلّ مقیاس و نقطهٔ محسوس

که مقادیر زاویه است رؤس

2323

طول و عرض و سطوح و نقطه و خط

که در احوال جمله نیست غلط

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

این نمودیم حدّ این پنجاه

کرد باید کنون سخن کوتاه

سنایی»حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه»الباب التاسع فیالحکمة والامثال و مثالب شعراء‌المدّعین ومذّمة‌الاطباء والمنجّمین»بخش 46 - در طبیبان نادان گوید

اگلی نظم

فلک تاسع است بر ز افلاک

کین فلکها بود درو چو مغاک

سنایی»حدیقة الحقیقه و شریعة الطریقه»الباب التاسع فیالحکمة والامثال و مثالب شعراء‌المدّعین ومذّمة‌الاطباء والمنجّمین»بخش 48 - فی صفة الافلاک

◆

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور