Commentary on the verse (of the Qur’án): “And raise the battle-cry against them with thy horsemen and men on foot.”
تو چو عزم دین کنی با اجتهاد
دیو بانگت بر زند اندر نهاد
When you earnestly resolve to be religious, the Devil in your nature cries out at you,
که مرو زان سو بیندیش ای غوی
که اسیر رنج و درویشی شوی
“Go not in that direction! Bethink you, O misguided one; for you will become captive to distress and poverty.
بینوا گردی ز یاران وابری
خوار گردی و پشیمانی خوری
You will become destitute, you will be cut off from friends, you will be despised, you will feel sorry.”
تو ز بیم بانگ آن دیو لعین
وا گریزی در ضلالت از یقین
From fear of the outcry of that accursed Devil you flee away from certain truth into error,
که هلا فردا و پس فردا مراست
راه دین پویم که مهلت پیش ماست
Saying, “Ho, to-morrow is mine and after to-morrow: I will run in the Way of religion, I have (plenty of) time.”
مرگ بینی باز کو از چپ و راست
میکشد همسایه را تا بانگ خاست
Then again you see Death killing your neighbours on left and right, so that the cry (of lamentation) is raised.
باز عزم دین کنی از بیم جان
مرد سازی خویشتن را یک زمان
Now, in fear of (your) life, you resolve to be religious: for a while, you make yourself a (true) man;
پس سلح بر بندی از علم و حکم
که من از خوفی نیارم پای کم
So you put on the armour of knowledge and wisdom, saying, “I will not shrink from any danger.”
باز بانگی بر زند بر تو ز مکر
که بترس و باز گرد از تیغ فقر
Again he (the Devil) deceitfully cries out at you—“Be afraid and turn away from the sword of poverty!”
باز بگریزی ز راه روشنی
آن سلاح علم و فن را بفکنی
Once more you flee from the Way of Light and cast off that armour of knowledge and virtue.
سالها او را به بانگی بندهای
در چنین ظلمت نمد افکندهای
(For many) years, you are a slave to him because of a cry: you have laid down the blanket (have lain down to rest) in such darkness as this!
هیبت بانگ شیاطین خلق را
بند کردست و گرفته حلق را
Dread of the cry of the devils has bound the people and taken hold of their throats,
تا چنان نومید شد جانشان ز نور
که روان کافران ز اهل قبور
Till their souls have become as hopeless of the Light as the spirits of the infidels who dwell in the tombs.
این شکوه بانگ آن ملعون بود
هیبت بانگ خدایی چون بود
Such is the terror of the cry of that accursed one: how (great) must be the dread of the Divine cry!
هیبت بازست بر کبک نجیب
مر مگس را نیست زان هیبت نصیب
Dread of the falcon is (falling) upon the noble partridge: the fly hath no portion of that dread,
زانک نبود باز صیاد مگس
عنکبوتان می مگس گیرند و بس
Because the falcon is not a hunter of flies: only spiders catch flies.
عنکبوت دیو بر چون تو ذباب
کر و فر دارد نه بر کبک و عقاب
The spider, (which is) the Devil, hath dominion over flies like you, not over the partridge and the eagle.
بانگ دیوان گلهبان اشقیاست
بانگ سلطان پاسبان اولیاست
The cry of the devils is the drover of the damned; the cry of the Lord is the guardian of the (blessed) saints,
تا نیامیزد بدین دو بانگ دور
قطرهای از بحر خوش با بحر شور
To the end that, by reason of these two cries (being) far distant (from each other), not a drop of the sweet sea may mingle with the briny sea.
فارسی متن کا ماخذ: گنجور
