صفحۂ اولشعراءلغاتاوزاناصنافمترجمینصداکارہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

شعراءاوزاناصنافصداکارانمترجمین

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. عرفی
  2. »مثنویات
  3. »شمارهٔ 10 - نعت حق سبحانه تعالی

شمارهٔ 10 - نعت حق سبحانه تعالی

شاعر: عرفی

وزن: مفتعلن مفتعلن فاعلن (سریع مطوی مکشوف)

صنف: مثنوی

Toggle stanza 1
1

بود تو مقصود وجودست بس

جز تو همه گفت و شنود است و بس

2

کعبه تویی و آنهمه راه تواند

چشم تویی جمله نگاه تواند

3

گر نبود مهر تو بر نامه ها

جمله بشوئید بخون جامه ها

4

گرنه نسیم تو بر آدم وزد

در چمن روضه لب غم گزد

5

ورنه ز مهر تو در دل زند

نوح کجا خیمه بساحل زند

6

گرنه خلیل از تو پذیرد فراغ

کلفت آتشکده یابد زداغ

7

گر ندمی بر لب یوسف نفس

تیز نجوشد بنباتش مگس

8

گر نه ز دست تو کشد خضر جام

زهر شود آب حیاتش بکام

9

گر نه زدیوان تو یابد نشان

مور بتابد زسلیمان عنان

10

گر نه فشانی بلبش ساز و برگ

از دم عیسی بچکد زهر مرگ

11

اینهمه از فیض تو آراسته

دست بدامان تو بر خواسته

12

من که نگنجم بحساب عدم

نیستم از فیض تو نومیدهم

13

زمزمه نعت تو سنجم مدام

هست مرا بلبل باغ تو نام

14

داغ درونم زگل باغ تست

مرهم من تازه کن داغ تست

15

بوی از آن گل بدماغم رسان

مرهم توفیق بداغم رسان

16

عرفی اگر شاهی اگر ممتحن

گر قفس آراسته در چمن

17

نغمه طرازنده این باغ باش

تشنه ناسوری این باغ باش

18

آمدم آئینه معنی بدست

مژده ده چشم تماشا پرست

19

از گهر شرع تراشم نگین

تا بنگارم بوی اسمای دین

20

طرح صنمحانه چین میکنم

لیک باندازه دین میکنم

21

در حرم شرع بسی شاهدان

مست همه عشوه گرو دلستان

22

باد نقاب از دم گرم آورد

مرهمه را سوخته شرم آورد

23

شاهد طبعم که همه معنی است

مهد نشین حرم لیلی است

24

قطره خونم که سخن نام اوست

چشمه معنی همه در جام اوست

25

نیشتری بر رگ جان میزنم

رشته خونش بنهان میزنم

26

تا مگر از جنبش رای صواب

چهره هر زشت پذیرد نقاب

27

منکه باسودگی ارزنده ام

در دل خود ناخنی افکنده ام

28

حیف که لختی ننشانم ز دل

این نفس مست فشانم بگل

29

تیغ کلامم ز اثر مست تیز

لیک بالماس نیارد ستیز

30

طبع من الماس بلب سوده است

سایه نشین غم دل بوده است

31

گر نفسش دل گز داروی مرنج

باد هوا با نفسش بر مسنج

32

آب حیاتش بلب نشتر است

باد مسیحش بسموم اندر است

33

طبع مرا معجزه مریم است

شاید اگر زاده مسیحا دم است

34

این ثمر تازه بهر فصل نیست

زاده این طبع بجراصل نیست

35

گر کس اهلی بطلب میرود

باغم لیلیش نسب میرود

36

یوسف من کامده در جلوه چست

پیرهن از جلوه یعقوب شست

37

دامن آلوده بخونش به بین

عصمت از حسن فزونش به بین

38

بر نفس گرم گهی میگرو

زمزمه از نفسی میشنو

39

گر نپذیری دم پرمژده

زنده برونی و درون مرده

40

منکه سخن مست و خراب منست

باغ سخن تشنه آب منست

41

گرنه بجویم رود آب سخن

در چمنم تشنه بمیرد سخن

42

ای زدمم سینه معنی بجوش

مرغ معانی ز لبم در خروش

43

در چمن زمزمه دل کاشتم

وز ثمرش عالمی انباشتم

44

گرچه نه از کوره نفس میزنم

شعله تزویر بخس میزنم

45

بشنو و منگر که من آلوده ام

نیشتر هر دل آسوده ام

46

قبله نما هست رظاعت بری

لیک سوی کعبه کند رهبری

47

مرغ خوش الحان که نداند مقام

نغمه او کس نشمارد حرام

48

سوزن عیسی همه بندد گره

لیک دمش مرهم ناسورده

49

زمزمه من که کم از صور نیست

گر بسماعش نروم دور نیست

50

آینه هر عیب هویدا کند

لیک نیارد که تماشا کند

51

سرمه دهد نور تماشا نگار

دیده خود را نبود جز غبار

52

راهنمائی که برون از ره است

پاش گمست ارنه زراه آگه است

53

آنکه ره کعبه نماید بکور

دیده همانا به نبندد زدور

54

گرچه قدم سوده‌ور و تافته

باطنم از کعبه نشان یافته

55

افتان، خیزان بنشان میرسم

گر دهدم عمر امان میرسم

56

ای که زاندیشه سبگروتری

بر قدم خویش چرا نشتری

57

راه حرم گیر و سبکتاز باش

هر قدمی محرم صد راز باش

58

گر نروم من تو عنان نرم دار

نی زمن از راهروان شرم دار

59

ای رگ جان بردم شمشیر تیز

طبل عدم زمزمه برداشت خیز

60

عرفی از این نشاه مثالی بیار

تا بکند اهل شعور اعتبار

61

هر نفس این زمزمه سنجد سپهر

کای ادب آموخته ماه و مهر

62

هر چه درین دایره جنبش نماست

شعبده پرده دستان ماست

63

حامله نطفه زیب توام

آینه باغ فریب توام

64

فتنه ویرانی و آبادیم

رهبر غم راهزن شادیم

65

گاه فروشم بسلم عطر باغ

گه شکنم بوی سمن در دماغ

66

گه کنم آوازه امید ساز

گاه شوم نغمه حرمان طراز

67

نغمه نوا ساز تظلم کنم

فتنه عنان تاب ترحم کنم

68

صبح جبین آورم و شام زلف

در تب و لرز افکنم اندام زلف

69

صافی لذت بتکلم دهم

مغز حلاوت به تبسم دهم

70

عشوه بگویم که عروسی کند

غمزه لب عربده بوسی کند

71

نیست فریبنده تر از من کسی

عمر ببازیچه بدزدم بسی

72

ای ز دل اهل وفا ساده تر

وز علم عقل من افتاده تر

73

نورس بازیچه چرخ کهن

فاخته عشوه ده سرو بن

74

حسن مجاز آتش افسرده است

دل که بدوزنده بود مرده است

75

لذت هر میوه غذای دلست

وین ثمر بی مزه آب وگلست

76

خوشه بی دانه درو میکنی

عمر ببازیچه گرو می کنی

77

ذائقه معرفتت نیست حیف

باصره مصلحتت نیست حیف

78

دل بخم زلف پریشان منه

سلسله بر گردن ایمان منه

79

عقل ترا رعشه عنانگیرنی

هوش پذیرنده تعمیر نی

80

فکردوا کن که مرض هایل است

زین مرصت بیم وفات دلست

81

گوش بمن کن که طبیبت منم

نوش دل و زهر نصیبت منم

82

نیستی اصلاح مزاجست و بس

مرگ هوسبات علاجست و بس

83

نفس تو لبیک زنان میرود

تازگی بانگ هوس بشنود

84

گر تو در این ده که فریب آشناست

بر اثر نفس بتازی خطاست

85

وانکه بخونریزی نفس آشناست

دردکش ماتم او عید ماست

86

تا فلک اسباب حیل برگرفت

دیده امید سبل برگرفت

87

جام زر اندود و می ناگوار

گوهر بی آب و صدف آبدار

88

بیع مکن با گهرش سود نیست

حاصل این شمع بجز دود نیست

89

زهر ازین ساغر بیرون دهند

باده نمایند ولی خون دهند

90

حرف مراد از ورقش برتراش

مست ملامت شو و آسوده باش

91

آن که بود نشاه می در سرش

تلخی می شهد نماید برش

92

طبع گر از تلخی زهر آشناست

بیم زشیرینی قندش کجا است

93

وانکه بود عادت طبعش بقند

زهر فرستد بمزاجش گزند

94

نغمه امید هزاران نفس

فایده یاس ندارد بکس

95

تلخ دهانی گله سازی مکن

لب بگشا نغمه طرازی مکن

96

من هم از این می قدحی میکشم

وزمزه اش آب دهان می چشم

97

نغمه کزو کام حلاوت برد

ذوق مرا نزد ملامت برد

98

می که برد بی غمی آمد حلال

بر دل من چیده بساط ملال

99

گر شود از تشنگیم دل کباب

عهد رطوبت شکند طبع آب

100

گل که بود نشاه ذوقش بلند

می چکدش خون ز لب شیر خند

101

برگ مرادش اگر آماده بود

لوح وی از خون جگر ساده بود

102

از لبت آلایش تلخی بشوی

وانگه از او شهد تبسم بجوی

103

چشمه کوثر که همه خنده است

فرش بدارالفرج افکنده است

104

یا بهل این غمکده نغمه سنج

یا بکش این زهر وزتلخی مرنج

105

این همه آرایش دامان دوست

خیز و بشو چشمه تسنیم اوست

106

آتش این سوختگی خامی است

مرهم این داغ زناکامی است

107

داغ رضانه بدل هر غمی

ریش فروشوی زهر مرهمی

108

درد بطنازی درمان فرست

مرگ بسر چشمه حیوان فرست

109

مرهم صد داغ کن این ریش را

کز غم مرهم بستد خویش را

110

من که دلم تازه کند زخم نیش

مرهم ریشم چه بود باز ریش

111

زنده درونی که بدرد آشناست

مرهم کوید نمکش مدعاست

112

ریش کزو خون نرود ریش نیست

راحت از و نیم قدم پیش نیست

113

آنکه ندارد سر این ماجرا

بس بودش ننگ سلامت جزا

114

ای بره تشنه لبی در شتاب

تشنگی آموز مزاج سراب

115

آب تو در چشمه ناکامی است

صاف تو در جام تهی جامیست

116

هان نچشی زین عسل اندیشه کن

منع دل و منع هوس پیشه کن

117

شهد بیفشان و مگس ران بگیر

در جگر چشمه حیوان بمیر

118

وانگه از این مرگ بزی جاودان

یاد کن از عرفی معنی فشان

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

بلبل طبعم زند این نغمه باز

کامدم اینک بچمن نغمه ساز

عرفی»مثنویات»شمارهٔ 9 - درصفت آفرینش

اگلی نظم

صبحدمی شعبده بازی که هست

حلیه نیرنگ بناهید بست

عرفی»مثنویات»شمارهٔ 11 - حکایت

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور