صفحۂ اولشعرازمرہ جاتلغاتمزید مطالعہہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولشعراتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

اوزاناصنافصداکارانمترجمینزندہ رود اور گنجور

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. عطار
  2. »جوهرالذات
  3. »دفتر اول
  4. »بخش 25 - در صفت دل فرماید

بخش 25 - در صفت دل فرماید

شاعر: عطار

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

صنف: مثنوی

Toggle stanza 1
11

دلا زین چاه آخر چند اشتاب

کنی چون عاقبت گشتی تو غرقاب

22

دلا تا چند از این چه درشتابی

چو زین چاهت خلاصی مینیابی

33

درون چاهی و هیچت خبر نه

نخواهی مُرد اگر خواهی دگرنه

44

درون چاهی و اندر بلائی

عجائب غرقه تو دررنج و بلائی

55

همه همچون تو اندر چه فتادند

نمیدیدند و بس ناگه فتادند

66

همه در چاهشان انداخت صورت

تمامت کرده غرقاب کدورت

77

همه غرقاب چاهند اندر این جای

درون چاه بگرفتند ماوای

88

همه غرقاب مانده اندر این آب

چو روبه میکنند اینجای اشتاب

99

تو تا غرقه نهٔ جویان خویشی

درون چَه بلاجویان خویشی

1010

چه خواهی کرد چون غرقه شوی تو

سزد گر در بلا این بشنوی تو

1111

بمیر از خویش تا یابی رهائی

که این جا مانده در چاه بلائی

1212

چوآب از سرگذشت ای مرد دانا

کجا باشی تو در غرقه توانا

1313

بمیر و وارَه از این چاه دنیا

که تا گردی یقین آگاه عقبا

1414

چو مُرد از خود فنا شد روبه پیر

چو آمد وعده گه اینجا چه تدبیر

1515

چو وعداللّه حق در پیش داری

چرا از درد دل را ریش داری

1616

تمامت وعده راکردست دلدار

که بنماید جمال خویش اظهار

1717

ولی آن دم بدانی کان چه بود است

نمودی بود کاندر چَه نمودست

1818

چو بنماید ترادیدار ناگاه

ز چاهت میبرآرد تا شوی شاه

1919

درون چاهی و غرقاب جانی

چه گویم سرّ اسرار معانی

2020

درون آب حل شو ای برادر

در این اسرارها نیکو تو بنگر

2121

درون آب حل شو در صفا تو

مبین تو هیچ اینجا جز بلا تو

2222

درون آب حل شو زود دریاب

که محو اینجا شوی در عین غرقاب

2323

درون آب حل شو در نهایت

که تا یابی ز قرب حق هدایت

2424

درون آب حل شو با زره زود

چو میدانی که تقدیر قضا بود

2525

درون آب حل گردان وجودت

که تا پیدا شود کل بود بودت

2626

درون آب حل گردان تو خود را

که محو اینجا بماند نیک و بد را

2727

درون آب حل شو بی صفاتت

که بنماید عیان اسرار ذاتت

2828

چو حل گردی بدانی سرّ اسرار

پدید آئی چو گردی ناپدیدار

2929

چو تو پنهان شوی پیدا نمائی

بگو تا چند از این غوغا نمائی

3030

شدی حل در درون چاه دنیا

نگشتی یک دمی آگاه دنیا

3131

شدی حل مینکردی مشکلت حل

که بگشاید ترا این رازمشکل

3232

شدی حل وز همه کردی کناره

ندارد دردت اینجا هیچ چاره

3333

شدی حل در درون چاه بنگر

اگر هستی دمی آگاه بنگر

3434

ندادی داد و اندر چاه ماندی

اگرچه خویشتن آگاه ماندی

3535

چو حل خواهی شدن مشکل بکن حل

ز بند صورت اینجاگه تو بگسل

3636

ز درد خویشتن درمان ندیدی

شدت جان ویقین جانان ندیدی

3737

در این چاه بلا پختی بصد درد

که همچون دیگ اینجاگاه در خورد

3838

در این چاه بلا پخته شدستی

چه گویم کاین زمان مرده بُدستی

3939

برا از چاه ای بیچاره روباه

که ماندستی عجائب اندر این چاه

4040

بده جان تا برون آئی ز صورت

تمامت کرده غرقاب کدورت

4141

همه غرقاب چاهند اندر این جای

درون چاه بگرفتند مأوای

4242

بده جان تا شوی جانان باعزاز

حجابت افتد این جاگه ز رخ باز

4343

هر آنکو جان دهد مانند روباه

چو حل گردد شود ز اسرار آگاه

4444

هر آنکو جان دهد در شادمانی

بسی لذّت بیابد جاودانی

4545

هر آنکو جان دهد دلدارگردد

گهی کز بود خود بیزار گردد

4646

هر آنکو جان دهد معنی شود زود

به صورت در میان عقبی شود زود

4747

هر آنکو جان دهد در دار دنیا

بیابد عاقبت اسرار عقبی

4848

هر آنکو جان دهد او کل شود جان

ز جانان کل شود در دیدن جان

4949

هر آنکو جان دهد تا دل بماند

نمود جسم و جان مشکل نماند

5050

هر آنکو جان دهد تا دوست گردد

حقیقت مغز جانان پوست گردد

5151

هر آنکو جان دهد اووصل یابد

چو گردد محو کلّی اصل یابد

5252

هر آنکو جان دهد در عشق جانان

بماند جاودان در دوست پنهان

5353

هر آنکو جان دهد در دیدن یار

بیابد عاقبت شادی بسیار

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

مگر میرفت آن روباه شادان

دوان هر سوی در کوُه و بیابان

عطار»جوهرالذات»دفتر اول»بخش 24 - حکایت روباه و بچاه شدن او

اگلی نظم

بده جان گر خبر داری در این تو

زمانی بازدان عین الیقین تو

عطار»جوهرالذات»دفتر اول»بخش 26 - در صورت جان دادن و جانان دیدن فرماید

◆

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور