صفحۂ اولشعرازمرہ جاتلغاتمزید مطالعہہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولشعراتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

اوزاناصنافصداکارانمترجمینزندہ رود اور گنجور

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. علامہ اقبال
  2. »ارمغان حجاز
  3. »حضور عالم انسانی
  4. »بخش 2 - دل

بخش 2 - دل

شاعر: علامہ اقبال

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

قافیہ: رزد

ہم وزن و قافیہ نظمیں: 1

صنف: قطعه

انگریزی ترجمہ: کبیر
بند 1
Toggle stanza 1
11

دل آن بحر است کو ساحل نورزد

نهنگ از هیبت موجش بلرزد

The heart is a sea which likes no shore, A shark too shivers from his wave’s roar.

22

از آن سیلی که صد هامون بگیرد

فلک با یک حباب او نیرزد

Like tempest which takes jungles of rubble, The whole sky’s worth, not alike his bubble.

بند 2
Toggle stanza 2
33

دل ما آتش و تن موج دودش

تپیدِ دمبدم سازِ وجودش

My heart is a fire, a smoke my frame, My being’s harp burns with a constant flame.

44

به ذکر نیم شب جمعیت او

چو سیمابی که بندو چوب عودش

From midnight prayers the heart gets a calm, Like mercuryclosed in aloe wood balm.

بند 3
Toggle stanza 3
55

زمانه کار او را میبرد پیش

که مرد خود نگهدار است درویش

His help the world seeks like his slave own, Since he guarded self with saintly tone.

66

همین فقر است و سلطانی که دل را

نگه داری چو دریا گوهر خویش

This is faqr and kingship which guards the heart, As sea guards pearls like a best work of art.

بند 4
Toggle stanza 4
77

نه نیروی خودی را آزمودی

نه بند از دست و پای خود گشودی

The Ego’s power he did not try, His hands and feet too opened no tie.

88

خرد زنجیر بودی آدمی را

اگر در سینهٔ او دل نبودی

The wisdom to man is sometimes a chain, If he had no heartto check and restrain.

بند 5
Toggle stanza 5
99

تو میگوئی که دل از خاک و خون است

گرفتار طلسم کاف و نون است

You say the heart is the Khak and Khoon, A work of magic of Kaf and Noon.

1010

دل ما گرچه اندر سینهٔ ماست

ولیکن از جهان ما برون است

My heart is though in the bosom of mine, It is yet beyond the pale of world thine.

بند 6
Toggle stanza 6
1111

جهان مهر و مه زناری اوست

گشاد هر گره از زاری اوست

The world of Sun and Moon, slave of his thread, Each tie will be ope from tears lie can shed.

1212

پیامی ده ز من هندوستان را

غلام آزاد از بیداری اوست

To ‘Hind’ please convey a message of me, When a slave is wide awake he is free.

بند 7
Toggle stanza 7
1313

من و تو کشت یزدان ، حاصل است این

عروس زندگی را محمل است این

We are God’s harvest its yield is heart, For life’s bride, it is the lady cart!

1414

غبار راه شد دانای اسرار

نپنداری که عقل است این ، دل است این

He told the ‘dust of path’His Secret Acts, Was it due to wisdom or heart’s own tacts?

بند 8
Toggle stanza 8
1515

گهی جویندهٔ حسن غریبی

خطیبی منبر او از صلیبی

To that rare beauty my heart seeks again, To speaker whose pulpit was ‘cross’ and slain.

1616

گهی سلطان با خیل و سپاهی

ولی از دولت خود بی نصیبی

To the Kingoften with lancers and force, To wealth who never touched at any course.

بند 9
Toggle stanza 9
1717

جهان دل ، جهان رنگ و بو نیست

درو پست و بلند و کاخ و کو نیست

The heart’s world is not world of pomp ‘an show, No lanes and doors, there nor homes high and low.

1818

زمین وآسمان و چار سو نیست

درین عالم به جز «الله هو» نیست

Neither earth and sky nor the four nooks too, There is none in this world save ‘Allah hoo’.

بند 10
Toggle stanza 10
1919

نگه دید و خرد پیمانه آورد

که پیماید جهان چار سو را

The glance brought eyes and wisdom a tape band, To measure four sides and all the world’s land.

2020

میشامی که دل کردند نامش

بخویش اندر کشید این رنگ و بو را

Who drinks the whole wines whom we named heart, Who sucks within it all beauties of art.

بند 11
Toggle stanza 11
2121

محبت چیست تاثیر نگاهی است

چه شیرین زخمی از تیر نگاهی است

What is the love? an impact of glance, Which gives a sweet prick of the eye’s lance.

2222

به صید دل روی ، ترکش بینداز

که این نخچیر ، نخچیر نگاهی است

If you seek heart’s hand? throw quiver and bow, This game is the game of glance and eye brow?

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

بیا ساقی بیار آن کهنه می را

جوانِ فرودین کن پیر دی را

علامہ اقبال»ارمغان حجاز»حضور عالم انسانی»بخش 1 - تمهید

اگلی نظم

خودی روشن ز نور کبریائی است

رسائی های او از نارسائی است

علامہ اقبال»ارمغان حجاز»حضور عالم انسانی»بخش 3 - خودی

◆

زمین

ہم وزن و قافیہ نظمیں

چو قفل لعل بر درج گهر زد

جهانی خلق را بر یکدگر زد

عطار»دیوان اشعار»غزلیات»غزل شمارهٔ 224

◆