Masnavi-ye Maʿnavi by Rumi, in audio recordings by فاطمه زندی

PROEM

بخش 1–سرآغاز

IN THE NAME OF GOD THE MERCIFUL, THE COMPASSIONATE

بخش 1–سر آغاز

IN THE NAME OF GOD THE MERCIFUL, THE COMPASSIONATE

بخش 1–سر آغاز

The story of the king's falling in love with a handmaiden and buying her.

بخش 2–عاشق شدن پادشاه بر کنیزک رنجور و تدبیر کردن در صحت او

How in the time of ‘Umar, may God be well-pleased with him, a certain person imagined that what he saw was the new moon.

بخش 2–هلال پنداشتن آن شخص خیال را در عهد عمر رضی الله عنه

Conclusion of the story of the lover who fled from the night-patrol into an orchard unknown to him, and for joy at finding his beloved in the orchard called down blessings on the night-patrol and said, “It may be that ye loathe a thing although it is better for you.”

بخش 2–تمامی حکایت آن عاشق که از عسس گریخت در باغی مجهول خود معشوق را در باغ یافت و عسس را از شادی دعای خیر می‌کرد و می‌گفت کی عَسی أَنْ تَکْرَهوا شَیْئاً وَ هُوَ خَیْرٌ لَکُمْ

How it became manifest to the king that the physicians were unable to cure the handmaiden, and how he turned his face towards God and dreamed of a holy man.

بخش 3–ظاهر شدن عجز حکیمان از معالجهٔ کنیزک و روی آوردن پادشاه به درگاه اله و در خواب دیدن او ولیی را

How a snake-catcher stole a snake from another snake-catcher.

بخش 3–دزدیدن مارگیر ماری را از مارگیری دیگر

Story of the preacher who at the beginning of every exhortation used to pray for the unjust and hard-hearted and irreligious.

بخش 3–حکایت آن واعظ کی هر آغاز تذکیر دعای ظالمان و سخت‌دلان و بی‌اعتقادان کردی

Beseeching the Lord, who is our Helper, to help us to observe self-control in all circumstances, and explaining the harmful and pernicious consequences of indiscipline.

بخش 4–از خداوند ولی‌ّ التوفیق در خواستن توفیق رعایت ادب در همه حالها و بیان کردن وخامت ضررهای بی‌ادبی

How they asked Jesus, on whom be peace, saying, “O Spirit of God, what is the hardest thing to bear of all the hard things in existence?”

بخش 4–سؤال کردن از عیسی علیه‌السلام کی در وجود از همهٔ صعبها صعب‌تر چیست

The meeting of the king with the divine physician whose coming had been announced to him in a dream.

بخش 5–ملاقات پادشاه با آن ولی که در خوابش نمودند

The lover’s attempted perfidy, and how the beloved scolded him.

بخش 5–قصد خیانت کردن عاشق و بانگ بر زدن معشوق بر وی

How the king led the physician to the bedside of the sick girl, that he might see her condition.

بخش 6–بردن پادشاه آن طبیب را بر بیمار تا حال او را ببیند

بخش 6–حکایت مشورت کردن خدای تعالی در ایجاد خلق

Story of the Súfí who caught his wife with a strange man.

بخش 6–قصهٔ آن صوفی کی زن خود را بیگانه‌ای بگرفت

How that saint demanded of the king to be alone with the handmaiden for the purpose of discovering her malady.

بخش 7–خلوت طلبیدن آن ولی از پادشاه جهت دریافتن رنج کنیزک

How the explanation of the (inner) meaning of the tale was stopped because of the hearer's desire to hear the superficial form of it.

بخش 7–بسته شدن تقریر معنی حکایت به سبب میل مستمع به استماع ظاهر صورت حکایت

How the wife, for the sake of imposition, hid the beloved one under her chádar and offered a false excuse, “for verily, great is the cunning of you (women).”

بخش 7–معشوق را زیر چادر پنهان کردن جهت تلبیس و بهانه گفتن زن کی ان کید کن عظیم

How the saint, having discovered the (cause of) the illness, laid it before the king.

بخش 8–دریافتن آن ولی رنج را و عرض کردن رنج او را پیش پادشاه

How the wife said that she (the lady) was not bent upon household goods, and that what she wanted was modesty and virtue; and how the Súfí answered her (his wife) cryptically.

بخش 8–گفتن زن کی او در بند جهاز نیست مراد او ستر و صلاحست و جواب گفتن صوفی این را سرپوشیده

بخش 9–فرستادن پادشاه رسولان به سمرقند به آوردن زرگر

Setting forth how the slaying and poisoning of the goldsmith was (prompted) by Divine suggestion, not by sensual desire and wicked meditation.

بخش 10–بیان آنک کشتن و زهر دادن مرد زرگر به اشارت الهی بود نه به هوای نفس و تأمّل فاسد

How the King found his falcon in the house of a decrepit old woman.

بخش 10–یافتن شاه باز را به خانهٔ کمپیر زن

Story of the Jewish king who for bigotry's sake used to slay the Christians.

بخش 12–داستان آن پادشاه جهود کی نصرانیان را می‌کشت از بهر تعصب

How the vizier instructed the king to plot.

بخش 13–آموختن وزیر مکر پادشاه را

How the vizier brought the Christians into doubt and perplexity.

بخش 14–تلبیس وزیر با نصاری

How the Christians let themselves be duped by the vizier.

بخش 15–قبول کردن نصاری مکر وزیر را

Story of the Caliph's seeing Laylá.

بخش 17–قصهٔ دیدن خلیفه لیلی را

Explanation of the envy of the vizier.

بخش 18–بیان حسد وزیر

Story of the minstrel who began to sing this ode at the banquet of the Turkish Amír: “Art Thou a rose or a lily or a cypress or a man? I know not. What dost Thou desire from this bewildered one who has lost his heart? I know not”— and how the Turk shouted at him, “Tell of that which you know!”—and the minstrel's reply to the Amír.

بخش 21–حکایت آن مطرب کی در بزم امیر ترک این غزل آغاز کرد گلی یا سوسنی یا سرو یا ماهی نمی‌دانم ازین آشفتهٔ بی‌دل چه می‌خواهی نمی‌دانم و بانگ بر زدن ترک کی آن بگو کی می‌دانی و جواب مطرب امیر را

The poet's subtle discourse in criticism of the Shí‘ites of Aleppo.

بخش 24–نکته گفتن آن شاعر جهت طعن شیعه حلب

Comparison of the covetous man, who does not see the all-providingness of God and the (infinite) stores of His mercy, to an ant struggling with a single grain of wheat on a great threshing-floor and showing violent agitation and trembling and dragging it hurriedly along, unconscious of the amplitude of the threshing-floor.

بخش 25–تمثیل مرد حریص نابیننده رزاقی حق را و خزاین و رحمت او را به موری کی در خرمن‌گاه بزرگ با دانهٔ گندم می‌کوشد و می‌جوشد و می‌لرزد و به تعجیل می‌کشد و سعت آن خرمن را نمی‌بیند

Story of the person who was giving the drum-call for the sahúr at the gate of a certain palace at midnight. A neighbour said to him, “Why, it is midnight, it is not (yet) dawn; and besides, there is no one in this palace: for whose sake are you drumming?”—and the minstrel's reply to him.

بخش 26–داستان آن شخص کی بر در سرایی نیم‌شب سحوری می‌زد همسایه او را گفت کی آخر نیم‌شبست سحر نیست و دیگر آنک درین سرا کسی نیست بهر کی می‌زنی و جواب گفتن مطرب او را

The refusal of the vizier to interrupt his seclusion.

بخش 28–جواب گفتن وزیر کی خلوت را نمی‌شکنم

How the disciples understood that Dhu ’l-Nún had not become mad, (but) had acted with intention.

بخش 28–فهم کردن مریدان کی ذاالنون دیوانه نشد قاصد کرده است

How the disciples raised objections against the vizier's secluding himself.

بخش 29–اعتراض مریدان در خلوت وزیر

Resumption of the story of Dhu ’l-Nún, may God sanctify his spirit!

بخش 29–رجوع به حکایت ذاالنون رحمة الله علیه

How the vizier made the disciples lose hope of his abandoning seclusion.

بخش 30–نومید کردن وزیر مریدان را از رفض خلوت

How Luqmán's master tested his sagacity.

بخش 30–امتحان کردن خواجهٔ لقمان زیرکی لقمان را

How the vizier appointed each one of the amírs separately as his successor.

بخش 31–ولی عهد ساختن وزیر هر یک امیر را جداجدا

How the vizier killed himself in seclusion.

بخش 32–کشتن وزیر خویشتن را در خلوت

How the people of Jesus—on him be peace!—asked the amírs, “Which one of you is the successor?”

بخش 33–طلب کردن امت عیسی علیه‌السلام از امرا کی ولی عهد از شما کدامست

The quarrel of the amírs concerning the succession.

بخش 34–منازعت امرا در ولی عهدی

How honour was paid to the description of Mustafá (Mohammed), on whom be peace, which was mentioned in the Gospel.

بخش 35–تعظیم نعت مصطفی صلی الله علیه و سلم کی مذکور بود در انجیل

How Moses, on whom be peace, took offence at the prayer of the shepherd.

بخش 35–انکار کردن موسی علیه السلام بر مناجات شبان

The story of another Jewish king who endeavoured to destroy the religion of Jesus.

بخش 36–حکایت پادشاه جهود دیگر کی در هلاک دین عیسی سعی نمود

How the high God rebuked Moses, on whom be peace, on account of the shepherd.

بخش 36–عتاب کردن حق تعالی موسی را علیه السلام از بهر آن شبان

How the Jewish king made a fire and placed an idol beside it, saying, “Whoever bows down to this idol shall escape the fire.”

بخش 37–آتش کردن پادشاه جهود و بت نهادن پهلوی آتش کی هر که این بت را سجود کند از آتش برست

Story of the snake-catcher who thought the frozen serpent was dead and wound it in ropes and brought it to Baghdád.

بخش 37–حکایت مارگیر کی اژدهای فسرده را مرده پنداشت در ریسمانهاش پیچید و آورد به بغداد