Masnavi-ye Maʿnavi by Rumi, in audio recordings by فاطمه زندی

How a child began to speak amidst the fire and urged the people to throw themselves into the fire.

بخش 38–به سخن آمدن طفل درمیان آتش و تحریض کردن خلق را در افتادن بآتش

How Pharaoh threatened Moses, on whom be peace.

بخش 38–تهدید کردن فرعون موسی را علیه السلام

How the mouth remained awry of a man who pronounced the name of Mohammed, on whom be peace, derisively.

بخش 39–کژ ماندن دهان آن مرد کی نام محمّد را صلی‌الله علیه و سلّم بتَسخر خواند

The answer of Moses to Pharaoh concerning the threats which he made against him.

بخش 39–جواب موسی فرعون را در تهدیدی کی می‌کردش

The reply of Pharaoh to Moses, on whom be peace.

بخش 40–پاسخ فرعون موسی را علیه السلام

The answer of Moses, on whom be peace, to Pharaoh.

بخش 41–جواب موسی فرعون را

Setting forth how the beasts of chase told the lion to trust in God and cease from exerting himself.

بخش 42–بیان توکّل و ترک جهد گفتن نخچیران به شیر

The reply of Pharaoh to Moses, and the coming of a Divine revelation to Moses, on whom be peace.

بخش 42–جواب فرعون موسی را و وحی آمدن موسی را علیه‌السلام

How the lion again declared exertion to be superior to trust in God and expounded the advantages of exertion.

بخش 50–باز ترجیح نهادن شیر جهد را بر توکل و فواید جهد را بیان کردن

How the superiority of exertion to trust in God was established.

بخش 51–مقرر شدن ترجیح جهد بر توکل

How the beasts of chase blamed the hare for his delay in going to the lion.

بخش 52–انکار کردن نخچیران بر خرگوش در تاخیر رفتن بر شیر

How the hare answered the beasts.

بخش 53–جواب گفتن خرگوش ایشان را

How the beasts objected to the proposal of the hare.

بخش 54–اعتراض نخچیران بر سخن خرگوش

Prayer.

بخش 54–مناجات

How the hare again answered the beasts.

بخش 55–جواب خرگوش نخچیران را

How Dalqak excused himself to the Sayyid-i Ajall (who asked him) why he had married a harlot.

بخش 55–عذر گفتن دلقک با سید اجل کی چرا فاحشه را نکاح کرد

An account of the knowledge of the hare and an explanation of the excellence and advantages of knowledge.

بخش 56–ذکر دانش خرگوش و بیان فضیلت و منافع دانستن

How an inquirer managed to draw into conversation an eminent (saintly) man who had feigned to be mad.

بخش 56–به حیلت در سخن آوردن سایل آن بزرگ را کی خود را دیوانه ساخته بود

How the beasts requested the hare to tell the secret of his thought.

بخش 57–باز طلبیدن نخچیران از خرگوش سر اندیشهٔ او را

How the hare withheld the secret from them.

بخش 58–منع کردن خرگوش از راز ایشان را

How the Police Inspector summoned the man who had fallen dead-drunk (on the ground) to (go to) prison.

بخش 58–خواندن محتسب مست خراب افتاده را به زندان

The story of the hare's stratagem.

بخش 59–قصهٔ مکر خرگوش

How the inquirer, for the second time, drew that eminent (saint) into conversation, in order that his condition might be made better known (to the inquirer).

بخش 59–دوم بار در سخن کشیدن سایل آن بزرگ را تا حال او معلوم‌تر گردد

How Iblís awakened Mu‘áwiya—may God be well-pleased with him!—saying, “Arise, it is time for prayer.”

بخش 62–بیدار کردن ابلیس معاویه را کی خیز وقت نمازست

How Iblís gave Mu‘áwiya, may God be well-pleased with him, a fall, and practiced dissimulation and pretence, and how Mu‘áwiya answered him.

بخش 63–از خر افکندن ابلیس معاویه را و روپوش و بهانه کردن و جواب گفتن معاویه او را

How Abú Yazíd (Bistámí) announced the birth of Abu ’l-Hasan Kharraqání—may God sanctify the spirit of them both—(many) years before it took place, and gave a detailed description of his outer and inner characteristics; and how the chronologers wrote it down for the purpose of observation.

بخش 68–مژده دادن ابویزید از زادن ابوالحسن خرقانی قدس الله روحهما پیش از سالها و نشان صورت او سیرت او یک به یک و نوشتن تاریخ‌نویسان آن در جهت رصد

The words of the Prophet, may God bless and save him, “Verily, I feel the Breath of the Merciful (God) from the direction of Yemen.”

بخش 69–قول رسول صلی الله علیه و سلم انی لاجد نفس الرحمن من قبل الیمن

The reduction of the allowance of God’s food for the soul and heart of the Súfí .

بخش 70–نقصان اجرای جان و دل صوفی از طعام الله

How the slave was indignant because no reply to his letter arrived from the king.

بخش 71–آشفتن آن غلام از نارسیدن جواب رقعه از قبل پادشاه

How the lion looked into the well and saw the reflexion of himself and the hare in the water.

بخش 72–نظر کردن شیر در چاه و دیدن عکس خود را و آن خرگوش را

How the wind blew perversely against Solomon, on whom be peace, because of his lapse.

بخش 72–کژ وزیدن باد بر سلیمان علیه‌السلام به سبب زلت او

How Shaykh Abu ’l-Hasan, may God be well-pleased with him, heard Báyazíd's announcement of his coming into existence and of what should happen to him.

بخش 73–شنیدن شیخ ابوالحسن رضی الله عنه خبر دادن ابویزید را و بود او و احوال او

بخش 82–علامت عاقل تمام و نیم‌عاقل و مرد تمام و نیم‌مرد و علامت شقی مغرور لاشی

The story of Daqúqí and his miraculous gifts.

بخش 85–قصهٔ دقوقی رحمة الله علیه و کراماتش

Return to the story of Daqúqí.

بخش 86–بازگشتن به قصهٔ دقوقی

The mystery of Moses seeking Khizr, notwithstanding his perfection as a prophet and as one nigh unto God.

بخش 87–سِرِّ طلب کردن موسی خضر را علیهماالسلام با کمال نبوت و قربت

The story of ‘Á’isha, may God be well-pleased with her, how she asked Mustafá (Mohammed), on whom be peace, saying, “It rained to-day: since thou wentest to the graveyard, how is it that thy clothes are not wet?”

بخش 99–قصهٔ سوال کردن عایشه رضی الله عنها از مصطفی صلی‌الله علیه و سلم کی امروز باران بارید چون تو سوی گورستان رفتی جامه‌های تو چون تر نیست

Commentary on the verse of Hakím (Saná’í): “In the realm of the soul are skies lording over the sky of this world. In the Way of the spirit there are lowlands and highlands, there are lofty mountains and seas.”

بخش 100–تفسیر بیت حکیم سنائی رضی‌ الله عنه «آسمانهاست در ولایتِ جان، کارفرمای آسمان جهان» «در ره روح پست و بالاهاست،  کوههای بلند و دریاهاست»

On the meaning of the Tradition, “Take advantage of the coolness of the spring season, etc.”

بخش 101–در معنی این حدیث کی اغتنموا برد الربیع الی آخره

The difference between the call of the perfect Shaykh who is united with God and the words of imperfect men whose (spiritual) virtues are acquired and artificial.

بخش 104–فرق میان دعوت شیخ کامل واصل و میان سخن ناقصان فاضل فضل تحصیلی بر بسته

بخش 106–شنیدن داود علیه السلام سخن هر دو خصم وسال کردن از مدعی علیه

How David, on whom be peace, gave judgement against the slayer of the cow.

بخش 107–حکم کردن داود علیه السلام برکشندهٔ گاو

How that person earnestly appealed (to God) against the judgement of David, on whom be peace.

بخش 108–تضرع آن شخص از داوری داود علیه السلام

How David went into seclusion in order that the truth might be made manifest.

بخش 109–در خلوت رفتن داود تا آنچ حقست پیدا شود

How David gave judgement against the owner of the cow, bidding him withdraw from the case concerning the cow; and how the owner of the cow reproached David, on whom be peace.

بخش 110–حکم کردن داود بر صاحب گاو کی از سر گاو برخیز و تشنیع صاحب گاو بر داود علیه السلام

How David pronounced sentence against the owner of the cow, saying, “Give him (the defendant) the whole of your property.”

بخش 111–حکم کردن داود بر صاحب گاو کی جمله مال خود را به وی ده

How David, on whom be peace, resolved to summon the people to a certain plain, in older that he might disclose the mystery and make an end of all arguments.

بخش 112–عزم کردن داود علیه السلام به خواندن خلق بدان صحرا کی راز آشکارا کند و حجتها را همه قطع کند

How hands and feet and tongue give evidence concerning the secret of the wicked, even in this world.

بخش 113–گواهی دادن دست و پا و زبان بر سر ظالم هم در دنیا

Story of the cow that is alone in a great island. God most High fills the great island with plants and sweet herbs which are cows' fodder, and the cow feeds on all that (vegetation) till nightfall and grows fat (and big) as a mountain-crag. When night comes, she cannot sleep for anxiety and fear, (for she thinks), “I have fed on the whole field: what shall I eat to-morrow?” So in consequence of this anxiety she becomes thin like a toothpick. At daybreak she sees the whole field is greener and richer than it was yesterday, and again she eats and grows fat. Then again at nightfall the same anxiety seizes her. For years she has been experiencing the like of this, and (yet) she puts no confidence (in the Provider).

بخش 125–حکایت آن گاو کی تنها در جزیره‌ای‌ست بزرگ، حق تعالی آن جزیرهٔ بزرگ را پر کند از نبات و ریاحین کی علفِ گاو باشد. تا به شب آن گاو همه را بخورَد و فربه شود چون کوه پاره‌ای. چون شب شود خوابش نبرَد از غصه و خوف کی همه صحرا را چریدم فردا چه خورم تا ازین غصه لاغر شود. هم‌چون خلال روز برخیزد همه صحرا را سبزتر و انبوه‌تر بیند از دی؛ باز بخورَد و فربه شود باز شبش همان غم بگیرد سالهاست کی او هم‌چنین می‌بیند و اعتماد نمی‌کند

An ant, walking on a piece of paper, saw the pen writing and began to praise the pen. Another ant, which was more keen-sighted, said, “Praise the fingers, for I deem this accomplishment to proceed from them.” Another ant, more clear-sighted than either, said, “I praise the arm, for the fingers are a branch of the arm,” et cetera.

بخش 138–موری بر کاغذ می‌رفت نبشتن قلم دید قلم را ستودن گرفت موری دیگر کی چشم تیزتر بود گفت ستایش انگشتان را کن کی آن هنر ازیشان می‌بینم موری دگر کی از هر دو چشم روشن‌تر بود گفت من بازو را ستایم کی انگشتان فرع بازواند الی آخره