بخش 11 - قاعدهٔ تفکر در آفاق

شاعر: شیخ محمود شبستری

وزن: مفاعیلن مفاعیلن فعولن (هزج مسدس محذوف یا وزن دوبیتی)

صنف: مثنوی

صداکار: رضا

مشو محبوس ارکان و طبایع

برون آی و نظر کن در صنایع

تفکّر کن تو در خلق سماوات

که تا ممدوح حقّ گردی در آیات

ببین یک ره که تا خود عرشِ اعظم

چگونه شد محیطِ هر دو عالم

چرا کردند نامش عرش رحمان؟

چه نسبت دارد او با قلب انسان؟

چرا در جنبشند این هر دو مادام

که یک لحظه نمی‌گیرند آرام

مگر دل مرکز عرش بسیط است

که این چون نقطه وان دورِ محیط است

برآید در شبانروزی کم و بیش

سراپای تو عرش ای مرد درویش

از او در جنبش اجسامِ مدوّر

چرا گشتند؟ یک ره نیک بنگر

ز مشرق تا به مغرب‌همچو دولاب

همی گردند دائم بی‌خور و خواب

1010

به هر روز و شبی این چرخ اعظم

کند دور تمامی گردِ عالم

1111

وز او افلاکِ دیگر هم بدین سان

به چرخ اندر همی باشند گردان

1212

ولی برعکس دور چرخ اطلس

همی‌گردند این هشتِ مُقَّوَس

1313

معدّل کرسی ذات البروج است

که آن را نه تفاوت نه فروج است

1414

حمل با ثور و با جوزا و خرچنگ

بر او بر همچو شیر و خوشه آونگ

1515

دگر میزان عقرب پس کمان است

ز جدی و دلو و حوت آنجا نشان است

1616

ثوابت یک هزار و بیست و چارند

که بر کرسی مقام خویش دارند

1717

به هفتم چرخ، کیوان پاسبان است

ششم برجیس را جا و مکان است

1818

بود پنجم فلک مرّیخ را جای

به چارم آفتابِ عالم آرای

1919

سیم زهره، دوم جای عطارِد

قمر بر چرخ دنیا گشت وارد

2020

زحل را جدی و دلو و مشتری باز

به قوس و حوت کرد انجام و آغاز

2121

حمل با عقرب آمد جای بهرام

اسد خورشید را شد جای آرام

2222

چو زهره ثور و میزان ساخت گوشه

عطارد رفت در جوزا و خوشه

2323

قمر خرچنگ را همجنس خود دید

ذنب چون راس شد یک عقده بگزید

2424

قمر را بیست و هشت آمد منازل

شود با آفتاب آنگه مقابل

2525

پس از وی همچو عُرْجونِ قدیم است

ز تقدیر عزیزی کو علیم است

2626

اگر در فکر گردی مرد کامل

هر آیینه که گویی نیست باطل

2727

کلام حقّ همی ناطق بدین است

که باطل دیدن از ظنّ الذین است

2828

وجود پشّه دارد حکمت ای خام

نباشد در وجود تیر و بهرام؟

2929

ولی چون بنگری در اصل این کار

فلک را بینی اندر حکم جبّار

3030

منجّم چون ز ایمان بی‌نصیب است

اثر گوید که از شکلِ غریب است

3131

نمی‌بیند مگر کاین چرخ اخضر

به حکم و امر حق گشته مسخر

آڈیو

صداکار منتخب کریں

0:000:00

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور

آڈیو کا ماخذ: گنجور