بخش 1 - سرآغاز — بوستان · زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

11

به نام خداوندِ جان‌آفرین

حکیمِ سخن‌ در زبان‌آفرین

22

خداوند بخشندهٔ دستگیر

کریم خطابخش پوزش‌پذیر

33

عزیزی که هر کز درش سر بتافت

به هر در که شد هیچ عزّت نیافت

44

سر پادشاهان گردن‌فراز

به درگاه او بر زمینِ نیاز

55

نه گردن‌کشان را بگیرد به فور

نه عذرآوران را براند به جور

66

وگر خشم گیرد ز کردارِ زشت

چو بازآمدی ماجرا درنوشت

77

اگر با پدر جنگ جوید کسی

پدر بی‌گمان خشم گیرد بسی

88

وگر خویش راضی نباشد ز خویش

چو بیگانگانش براند ز پیش

99

وگر بنده چابک نباشد به کار

عزیزش ندارد خداوندگار

1010

وگر بر رفیقان نباشی شفیق

به فرسنگ بگریزد از تو رفیق

1111

وگر ترکِ خدمت کند لشکری

شود شاهِ لشکرکُش از وی بری

1212

ولیکن خداوندِ بالا و پست

به عصیان، درِ رزق بر کس نبست

1313

دو کونش یکی قطره از بحرِ علم

گنه بیند و پرده پوشد به حلم

1414

ادیمِ زمین، سفرهٔ عام اوست

بر این خوان یغما چه دشمن چه دوست

1515

اگر بر جفاپیشه بشتافتی

که از دست قهرش امان یافتی؟

1616

بری ذاتش از تهمتِ ضد و جنس

غنی، ملکش از طاعتِ جن و انس

1717

پرستارِ امرش همه چیز و کس

بنی‌آدم و مرغ و مور و مگس

1818

چنان پهن خوان کرم گسترد

که سیمرغ در قاف قسمت خورد

1919

لطیف کرم‌گستر کارساز

که دارای خَلق است و دانای راز

2020

مر او را رسد کبریا و منی

که ملکش قدیم است و ذاتش غنی

2121

یکی را به سر بر نهد تاج بخت

یکی را به خاک اندر آرد ز تخت

2222

کلاهِ سعادت یکی بر سرش

گلیمِ شقاوت یکی در برش

2323

گلستان کند آتشی بر خلیل

گروهی به آتش بَرَد ز آب نیل

2424

گر آن است، منشورِ احسان اوست

ور این است، توقیعِ فرمان اوست

2525

پسِ پرده بیند عمل‌های بد

هم او پرده پوشد به آلای خَوْد

2626

به تهدید اگر برکشد تیغِ حکم

بمانند کروبیان صُمّ و بکم

2727

وگر دردهد یک صلای کرم

عزازیل گوید نصیبی برم

2828

به درگاهِ لطف و بزرگیش بر

بزرگان نهاده بزرگی ز سر

2929

فروماندگان را به رحمت قریب

تضرع‌کنان را به دعوت مجیب

3030

بر احوالِ نابوده، علمش بصیر

به اسرارِ ناگفته، لطفش خبیر

3131

به قدرت، نگهدارِ بالا و شیب

خداوندِ دیوانِ روزِ حسیب

3232

نه مستغنی از طاعتش پشت کس

نه بر حرف او جای انگشت کس

3333

قدیمی نکوکارِ نیکی‌ پسند

به کلک قضا در رحم نقش‌بند

3434

ز مشرق به مغرب مه و آفتاب

روان کرد و بنهاد گیتی بر آب

3535

زمین از تبِ لرزه آمد ستوه

فروکوفت بر دامنش میخِ کوه

3636

دهد نطفه را صورتی چون پری

که کرده‌ست بر آب صورتگری؟

3737

نهد لعل و پیروزه در صلبِ سنگ

گل لعل در شاخ پیروزه‌ رنگ

3838

ز ابر افکند قطره‌ای سویِ یَم

ز صلب افکند نطفه‌ای در شکم

3939

از آن قطره لولوی لالا کند

وز این، صورتی سروبالا کند

4040

بر او علم یک ذره پوشیده نیست

که پیدا و پنهان به نزدش یکی‌ست

4141

مهیاکنِ روزیِ مار و مور

اگر چند بی‌دست‌وپای‌اند و زور

4242

به امرش وجود از عدم نقش بست

که داند جز او کردن از نیست، هست؟

4343

دگر ره به کتمِ عدم در برد

وز آنجا به صحرای محشر برد

4444

جهان مُتَّفِق بر الهیتش

فرومانده از کُنهِ ماهیتش

4545

بشر ماورای جلالش نیافت

بصر منتهای جمالش نیافت

4646

نه بر اوجِ ذاتش پرد مرغِ وهم

نه در ذیلِ وصفش رسد دستِ فهم

4747

در این ورطه کشتی فرو شد هزار

که پیدا نشد تخته‌ای بر کنار

4848

چه شب‌ها نشستم در این سِیر، گم

که دِهشَت گرفت آستینم که قُم

4949

محیط است علم مَلِک بر بسیط

قیاس تو بر وی نگردد محیط

5050

نه ادراک در کُنهِ ذاتش رسید

نه فکرت به غورِ صفاتش رسید

5151

توان در بلاغت به سَحبان رسید

نه در کُنهِ بی‌چون سُبحان رسید

5252

که خاصان در این ره فَرَس رانده‌اند

به لااحصیٖ از تک فرومانده‌اند

5353

نه هر جای مرکب توان تاختن

که جاها سپر باید انداختن

5454

وگر سالکی مَحرمِ راز گشت

ببندند بر وی در بازگشت

5555

کسی را در این بزم ساغر دهند

که داروی بیهوشی‌اش دَردهند

5656

یکی باز را دیده بردوخته‌ست

یکی دیده‌ها باز و پر سوخته‌ست

5757

کسی ره سوی گنج قارون نَبُرد

وگر بُرد، ره باز بیرون نبرد

5858

بمردم در این موج دریای خون

کز او کس نبرده‌ست کشتی برون

5959

اگر طالبی کاین زمین طی کنی

نخست اسبِ بازآمدن پی کنی

6060

تأمل در آیینهٔ دل کنی

صفایی به‌تدریج حاصل کنی

6161

مگر بویی از عشق مستت کند

طلبکارِ عهدِ الستت کند

6262

به پای طلب ره بدان جا بری

وز آنجا به بالِ محبت پری

6363

بِدَرَّد یقین پرده‌های خیال

نماند سراپرده إلّا جلال

6464

دگر مرکبِ عقل را پویه نیست

عنانش بگیرد تَحَیَّر که بیست

6565

در این بحر جز مردِ راعی نرفت

گم آن شد که دنبال داعی نرفت

6666

کسانی کز این راه برگشته‌اند

برفتند بسیار و سرگشته‌اند

6767

خلاف پیمبر کسی ره گزید

که هرگز به منزل نخواهد رسید

6868

مپندار سعدی که راه صفا

توان رفت جز بر پی مصطفی

بخش 1 - سرآغاز

آڈیو

ماخذ