صفحۂ اولشعرازمرہ جاتلغاتمزید مطالعہہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولشعراتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

اوزاناصنافصداکارانمترجمینزندہ رود اور گنجور

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. رومی
  2. »مثنوی معنوی
  3. »دفتر اول
  4. »بخش 76 - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبر

بخش 76 - تفسیر رجعنا من الجهاد الاصغر الی‌الجهاد الاکبر

Commentary on (the Tradition) “We have returned from the lesser Jihád to the greater Jihád.”

شاعر: رومی

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

صنف: مثنوی

انگریزی ترجمہ: نکلسن
صداکاران: عندلیب، فرید حامد
Toggle stanza 1
11
ای شهان کشتیم ما خصم برون
ماند خصمی زو بتر در اندرون

O kings, we have slain the outward enemy, (but) there remains within (us) a worse enemy than he.

22
کشتن این، کار عقل و هوش نیست
شیر باطن سخرهٔ خرگوش نیست

To slay this (enemy) is not the work of reason and intelligence: the inward lion is not subdued by the hare.

33
دوزخست این نفس و دوزخ اژدهاست
کو به دریاها نگردد کم و کاست

This carnal self (nafs) is Hell, and Hell is a dragon (the fire of) which is not diminished by oceans (of water).

44
هفت دریا را در آشامد، هنوز
کم نگردد سوزش آن خلق‌سوز

It would drink up the Seven Seas, and still the blazing of that consumer of all creatures would not become less.

55
سنگها و کافران سنگ‌دل
اندر آیند اندرو زار و خجل

Stones and stony-hearted infidels enter it, miserable and shamefaced,

66
هم نگردد ساکن از چندین غذا
تا ز حق آید مرورا این ندا

(But) still it is not appeased by all this food, until there comes to it from God this call—

77
سیر گشتی سیر، گوید نه هنوز
اینت آتش اینت تابش اینت سوز

“Art thou filled, art thou filled?” It says, “Not yet; lo, here is the fire, here is the glow, here is the burning!”

88
عالمی را لقمه کرد و در کشید
معده‌اش نعره زنان هل من مزید

It made a mouthful of and swallowed a whole world, its belly crying aloud, “Is there any more?”

99
حق قدم بر وی نهد از لامکان
آنگه او ساکن شود از کن فکان

God, from (the realm) where place is not, sets His foot on it: then it subsides at (the command) Be, and it was.

1010
چونک جزو دوزخست این نفس ما
طبع کل دارد همیشه جزوها

Inasmuch as this self of ours is a part of Hell, and all parts have the nature of the whole,

1111
این قدم حق را بود کو را کُشد
غیر حق خود کی کمان او کشد

To God (alone) belongs this foot (power) to kill it: who, indeed, but God should draw its bow (vanquish it)?

1212
در کمان ننهند الا تیر راست
این کمان را بازگون کژ تیرهاست

Only the straight arrow is put on the bow, (but) this bow (of the self) has (its) arrows bent back and crooked.

1313
راست شو چون تیر و واره از کمان
کز کمان هر راست بجهد بی‌گمان
1414
چونک وا گشتم ز پیگار برون
روی آوردم به پیگار درون

When I turned back from the outer warfare, I set my face towards the inner warfare.

1515
قد رجعنا من جهاد الاصغریم
با نبی اندر جهاد اکبریم

We have returned from the lesser Jihád, we are engaged along with the Prophet in the greater Jihád.

1616
قوت از حق خواهم و توفیق و لاف
تا به سوزن بر کَنم این کوه قاف

I pray God to grant me strength and aid and (the right of) boasting, that I may root up with a needle this mountain of Qáf.

1717
سهل دان شیری که صفها بشکند
شیر آنست آن که خود را بشکند

Deem of small account the lion (champion) who breaks the ranks (of the enemy): the (true) lion is he that breaks (conquers) himself.

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

هین به مُلکِ نوبتی شادی مکن

ای تو بستهٔ نوبت آزادی مکن

رومی»مثنوی معنوی»دفتر اول»بخش 75 - پند دادن خرگوش نخچیران را کی بدین شاد مشوید

اگلی نظم

تا عمر آمد ز قیصر یک رسول

در مدینه از بیابان نغول

رومی»مثنوی معنوی»دفتر اول»بخش 77 - آمدن رسول روم تا امیرالمؤمنین عمر رضی‌الله عنه و دیدن او کرامات عمر را رضی‌الله عنه

◆

آڈیو

صداکار منتخب کریں

0:000:00
◆

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور

آڈیو کا ماخذ: گنجور

0:000:00