صفحۂ اولشعرازمرہ جاتلغاتمزید مطالعہہمارے بارے میںرابطہ
زندہ رود
زندہ رود

زندہ رود: فارسی شاعری کا ایک جاوداں دریا

زندہ رود فارسی شاعری کو اردو اور انگریزی تراجم، آڈیو اور ویڈیو کے ساتھ ایک پرسکون اور مستقل مطالعہ گاہ میں پیش کرنے کی کوشش ہے۔

مزید جانیں ←
YouTubeFacebookInstagramTikTok

مرکزی راستے

صفحۂ اولشعراتلاشہمارے بارے میںرابطہ

مزید مطالعہ

اوزاناصنافصداکارانمترجمینزندہ رود اور گنجور

لغات

لغاتزندہ رود فارسی لغتزندہ رود عربی لغت

ہر ماہ نئی نظمیں · جاری منصوبہ

© 2026 زندہ رود

  1. رومی
  2. »مثنوی معنوی
  3. »دفتر اول
  4. »بخش 137 - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبان

بخش 137 - حکایت ماجرای نحوی و کشتیبان

The story of what passed between the grammarian and the boatman.

شاعر: رومی

وزن: فاعلاتن فاعلاتن فاعلن (رمل مسدس محذوف یا وزن مثنوی)

صنف: مثنوی

انگریزی ترجمہ: نکلسن
صداکاران: عندلیب، بامشاد لطف آبادی
Toggle stanza 1
11
آن یکی نحوی به کشتی در نشست
رو به کشتیبان نهاد آن خودپرست

A certain grammarian embarked in a boat. That self-conceited person turned to the boatman

22
گفت هیچ از نحو خواندی گفت لا
گفت نیم عمر تو شد در فنا

And said, “Have you ever studied grammar?” “No,” he replied. The other said, “Half your life is gone to naught.”

33
دل‌شکسته گشت کشتیبان ز تاب
لیک آن دم کرد خامش از جواب

The boatman became heart-broken with grief, but at the time he refrained from answering.

44
باد کشتی را به گردابی فکند
گفت کشتیبان بدان نحوی بلند

The wind cast the boat into a whirlpool: the boatman spoke loud (shouted) to the grammarian,

55
هیچ دانی آشنا کردن بگو
گفت نی ای خوش‌جواب خوب‌رو

“Tell me, do you know how to swim?” “No,” said he, “O fair-spoken good-looking man!”

66
گفت کل عمرت ای نحوی فناست
زانک کشتی غرق این گردابهاست

“O grammarian,” said he, “your whole life is naught, because the boat is sinking in these whirlpools.”

77
محو می‌باید نه نحو اینجا بدان
گر تو محوی بی‌خطر در آب ران

Know that here mahw (self-effacement) is needed, not nah? (grammar): if you are mahw (dead to self), plunge into the sea without peril.

88
آب دریا مرده را بر سر نهد
ور بود زنده ز دریا کی رهد

The water of the sea places the dead one on its head (causes him to float on the surface); but if he be living, how shall he escape from the sea?

99
چون بمردی تو ز اوصاف بشر
بحرِ اسرارت نهد بر فرق سر

Inasmuch as you have died to the attributes of the flesh, the Sea of (Divine) consciousness will place you on the crown of its head (will raise you to honour).

1010
ای که خلقان را تو خر می‌خوانده‌ای
این زمان چون خر برین یخ مانده‌ای

(But) O thou who hast called the people asses, at this time thou art left (floundering), like an ass, upon this ice.

1111
گر تو علامه زمانی در جهان
نک فنای این جهان بین وین زمان

If in the world thou art the most learned scholar of the time, behold the passing away of this world and this time!

1212
مرد نحوی را از آن در دوختیم
تا شما را نحوِ محو آموختیم

We have stitched in (inserted) the (story of the) grammarian, that we might teach you the grammar (nahw) of self-effacement (mahw).

1313
فقهِ فقه و نَحوِ نحو و صَرفِ صرف
در کم آمد یابی ای یار شگرف

In self-loss, O venerated friend, thou wilt find the jurisprudence of jurisprudence, the grammar of grammar, and the accidence of accidence.

1414
آن سبوی آب، دانشهای ماست
وان خلیفه دجلهٔ علم خداست

That jug of water is (an emblem of) our different sorts of knowledge, and the Caliph is the Tigris of God's knowledge.

1515
ما سبوها پر به دجله می‌بریم
گرنه خر دانیم خود را، ما خریم

We are carrying jugs full (of water) to the Tigris: if we do not know ourselves to be asses, asses we are.

1616
باری اعرابی بدان معذور بود
کو ز دجله غافل و بس دور بود

After all, the Bedouin was excusable, for he was ignorant of the Tigris and of the (great) river.

1717
گر ز دجله با خبر بودی چو ما
او نبردی آن سبو را جا بجا

If he had been acquainted with the Tigris, as we are, he would not have carried that jug from place to place;

1818
بلک از دجله چو واقف آمدی
آن سبو را بر سر سنگی زدی

Nay, had he been aware of the Tigris, he would have dashed that jug against a stone.

◆

اگلی / پچھلی نظم

پچھلی نظم

آن سبوی آب را در پیش داشت

تخم خدمت رادر آن حضرت بکاشت

رومی»مثنوی معنوی»دفتر اول»بخش 136 - سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه

اگلی نظم

چون خلیفه دید و احوالش شنید

آن سبو را پر ز زر کرد و مزید

رومی»مثنوی معنوی»دفتر اول»بخش 138 - قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بی‌نیازی از آن هدیه و از آن سبو

◆

آڈیو

صداکار منتخب کریں

0:000:00
◆

ماخذ

فارسی متن کا ماخذ: گنجور

آڈیو کا ماخذ: گنجور

0:000:00