Masnavi-ye Maʿnavi by Rumi, in audio recordings by بامشاد لطف آبادی

The Arabic proverb, “If you commit fornication, commit it with a free woman, and if you steal, steal a pearl.”

بخش 135–مثل عرب اذا زنیت فازن بالحرة و اذا سرقت فاسرق الدرة

How the Arab delivered the gift, that is, the jug to the Caliph's servants.

بخش 136–سپردن عرب هدیه را یعنی سبو را به غلامان خلیفه

The story of what passed between the grammarian and the boatman.

بخش 137–حکایت ماجرای نحوی و کشتیبان

How the Caliph accepted the gift and bestowed largesse, notwithstanding that he was entirely without need of the gift (the water) and the jug.

بخش 138–قبول کردن خلیفه هدیه را و عطا فرمودن با کمال بی‌نیازی از آن هدیه و از آن سبو

Concerning the qualities of the Pír (Spiritual Guide) and (the duty of) obedience to him.

بخش 139–در صفت پیر و مطاوعت وی

How the Prophet, on whom be peace, enjoined ‘Alí—may God make his person honoured—saying, “When every one seeks to draw nigh to God by means of some kind of devotional act, do thou seek the favour of God by associating with His wise and chosen servant, that thou mayst be the first of all to arrive (to gain access to Him).”

بخش 140–وصیت کردن رسول صلی الله علیه و سلم مر علی را کرم الله وجهه کی چون هر کسی به نوع طاعتی تقرب جوید به حق، تو تقرب جوی به صحبت عاقل و بندهٔ خاص تا ازیشان همه پیش‌قدم‌تر باشی

How the man of Qazwín was tattooing the figure of a lion in blue on his shoulders, and (then) repenting because of the (pain of the) needle-pricks.

بخش 141–کبودی زدن قزوینی بر شانه‌گاه صورت شیر و پشیمان شدن او به سبب زخم سوزن

How the wolf and fox went to hunt in attendance on the lion.

بخش 142–رفتن گرگ و روباه در خدمت شیر به شکار

How the lion made trial of the wolf and said, “Come forward, O wolf, and divide the prey amongst us.”

بخش 143–امتحان کردن شیر گرگ را و گفتن کی پیش آی ای گرگ بخش کن صیدها را میان ما

The story of the person who knocked at a friend's door: his friend from within asked who he was: he said, “’Tis I,” and the friend answered, “Since thou art thou, I will not open the door: I know not any friend that is ‘I.’”

بخش 144–قصه آنکس کی در یاری بکوفت از درون گفت کیست آن گفت منم گفت چون تو توی در نمی‌گشایم هیچ کس را از یاران نمی‌شناسم کی او من باشد برو

How the lion punished the wolf who had shown disrespect in dividing (the prey).

بخش 145–ادب کردن شیر گرگ را کی در قسمت بی‌ادبی کرده بود

How Noah, on whom be peace, threatened his people, saying, “Do not struggle with me, for I am (only) a veil: ye are really struggling with God (who is) within this (veil), O God-forsaken men!”

بخش 146–تهدید کردن نوح علیه‌السلام مر قوم را کی با من مپیچید کی من روپوشم با خدای می‌پیچید در میان این بحقیقت ای مخذولان

How kings seat in front of them the Súfís who know God, in order that their eyes may be illumined by (seeing) them.

بخش 147–نشاندن پادشاه، صوفیانِ عارف را پیش روی خویش تا چشمشان بدیشان روشن شود

How the guest came to Joseph, on whom be peace, and how Joseph demanded of him a gift and present on his return from abroad.

بخش 148–آمدن مهمان پیش یوسف علیه‌السلام و تقاضا کردن یوسف علیه‌السلام ازو تحفه و ارمغان

How the guest said to Joseph, “I have brought thee the gift of a mirror, so that whenever thou lookest in it thou wilt see thine own fair face and remember me.”

بخش 149–گفتن مهمان یوسف علیه‌السلام کی آینه‌ای آوردمت کی تا هر باری کی در وی نگری روی خوب خویش را بینی مرا یاد کنی

How the writer of the (Qur’ánic) Revelation fell into apostasy because (when) the ray of the Revelation shot upon him, he recited the (revealed) verse before the Prophet, on whom be peace, (had dictated it to him); then he said, “So I too am one upon whom Revelation has descended.”

بخش 150–مرتد شدن کاتب وحی به سبب آنک پرتو وحی برو زد آن آیت را پیش از پیغامبر صلی الله علیه و سلم بخواند گفت پس من هم محل وحیم

How Bal‘ am son of Bá‘úr prayed (to God), saying, “Cause Moses and his people to turn back, without having gained their desire, from this city which they have besieged.”

بخش 151–دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار داده‌اند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای او

How Hárút and Márút relied upon their immaculateness and desired to mix with the people of this world and fell into temptation.

بخش 152–اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادن

The rest of the story of Hárút and Márút, and how an exemplary punishment was inflicted on them, even in this world, in the pit of Babylon.

بخش 153–باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابل

How the deaf man went to visit his sick neighbour.

بخش 154–به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویش

The first to bring analogical reasoning to bear against the Revealed Text was Iblís.

بخش 155–اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بود

Explaining that one must keep one's own (spiritual) state and (mystical) intoxication hidden from the ignorant.

بخش 156–در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلان

The story of the contention between the Greeks and the Chinese in the art of painting and picturing.

بخش 157–قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورت‌گری

How the Prophet, on whom be peace, asked Zayd, “How art thou to-day and in what state hast thou risen?” and how Zayd answered him, saying, “This morning I am a true believer, O Messenger of Allah.”

بخش 158–پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول الله

How suspicion was thrown upon Luqmán by the slaves and fellow-servants who said that he had eaten the fresh fruit which they were bringing (to their master).

بخش 159–متهم کردن غلامان و خواجه‌تاشان مر لقمان را کی آن میوه‌های ترونده را که می‌آوردیم او خورده است

The remainder of the story of Zayd (and what he said) in answer to the Prophet, on whom be peace.

بخش 160–بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلم

How the Prophet, on whom be peace, said to Zayd, “Do not tell this mystery more plainly than this, and take care to comply (with the religious law).”

بخش 161–گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاش‌تر ازین مگو و متابعت نگهدار

The (author's) return to the story of Zayd.

بخش 162–رجوع به حکایت زید

How a conflagration occurred in the city (Medina) in the days of ‘Umar, may God be well-pleased with him.

بخش 163–آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنه

How an enemy spat in the face of the Prince of the Faithful, ‘Alí, may God honour his person, and how ‘Alí dropped the sword from his hand.

بخش 164–خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دست

بخش 165–سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختی

How the Prince of the Faithful made answer (and explained) what was the reason of his dropping the sword from his hand on that occasion.

بخش 166–جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالت

How the Prophet, on whom be peace, said in the ear of the stirrup-holder of the Prince of the Faithful (‘Alí), may God honour his person, “I tell thee, ‘Alí will be slain by thy hand.”

بخش 167–گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردم

How Adam, on whom be peace, marvelled at the perdition of Iblís and showed vanity.

بخش 168–تعجب کردن آدم علیه‌السلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردن

Returning to the story of the Prince of the Faithful, ‘Alí—may God honour his person!— and how generously he behaved to his murderer.

بخش 169–بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویش

How the stirrup-holder of ‘Alí, may God honour his person, came (to him), saying, “For God's sake, kill me and deliver me from this doom.”

بخش 170–افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهان

Explaining that the motive of the Prophet, on whom be peace, in seeking to conquer Mecca and other (places) than Mecca was not love of worldly dominion, inasmuch as he has said “This world is a carcase,” but that on the contrary it was by the command (of God).

بخش 171–بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بود

بخش 172–گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شد