Masnavi-ye Maʿnavi by Rumi, in the Masnavi form

How Bal‘ am son of Bá‘úr prayed (to God), saying, “Cause Moses and his people to turn back, without having gained their desire, from this city which they have besieged.”

بخش 151–دعا کردن بلعم با عور کی موسی و قومش را از این شهر کی حصار داده‌اند بی مراد باز گردان و مستجاب شدن دعای او

How Hárút and Márút relied upon their immaculateness and desired to mix with the people of this world and fell into temptation.

بخش 152–اعتماد کردن هاروت و ماروت بر عصمت خویش و امیری اهل دنیا خواستن و در فتنه افتادن

The rest of the story of Hárút and Márút, and how an exemplary punishment was inflicted on them, even in this world, in the pit of Babylon.

بخش 153–باقی قصهٔ هاروت و ماروت و نکال و عقوبت ایشان هم در دنیا بچاه بابل

How the deaf man went to visit his sick neighbour.

بخش 154–به عیادت رفتن کر بر همسایهٔ رنجور خویش

The first to bring analogical reasoning to bear against the Revealed Text was Iblís.

بخش 155–اول کسی کی در مقابلهٔ نص قیاس آورد ابلیس بود

Explaining that one must keep one's own (spiritual) state and (mystical) intoxication hidden from the ignorant.

بخش 156–در بیان آنک حال خود و مستی خود پنهان باید داشت از جاهلان

The story of the contention between the Greeks and the Chinese in the art of painting and picturing.

بخش 157–قصهٔ مری کردن رومیان و چینیان در علم نقاشی و صورت‌گری

How the Prophet, on whom be peace, asked Zayd, “How art thou to-day and in what state hast thou risen?” and how Zayd answered him, saying, “This morning I am a true believer, O Messenger of Allah.”

بخش 158–پرسیدن پیغمبر صلی الله علیه و سلم مر زید را که امروز چونی و چون برخاستی و جواب گفتن او که اصبحت ممنا یا رسول الله

How suspicion was thrown upon Luqmán by the slaves and fellow-servants who said that he had eaten the fresh fruit which they were bringing (to their master).

بخش 159–متهم کردن غلامان و خواجه‌تاشان مر لقمان را کی آن میوه‌های ترونده را که می‌آوردیم او خورده است

The remainder of the story of Zayd (and what he said) in answer to the Prophet, on whom be peace.

بخش 160–بقیهٔ قصه زید در جواب رسول صلی الله علیه و سلم

How the Prophet, on whom be peace, said to Zayd, “Do not tell this mystery more plainly than this, and take care to comply (with the religious law).”

بخش 161–گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم مر زید را کی این سر را فاش‌تر ازین مگو و متابعت نگهدار

The (author's) return to the story of Zayd.

بخش 162–رجوع به حکایت زید

How a conflagration occurred in the city (Medina) in the days of ‘Umar, may God be well-pleased with him.

بخش 163–آتش افتادن در شهر به ایام عمر رضی الله عنه

How an enemy spat in the face of the Prince of the Faithful, ‘Alí, may God honour his person, and how ‘Alí dropped the sword from his hand.

بخش 164–خدو انداختن خصم در روی امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه و انداختن امیرالمؤمنین علی شمشیر از دست

بخش 165–سؤال کردن آن کافر از علی کرم الله وجهه کی بر چون منی مظفر شدی شمشیر از دست چون انداختی

How the Prince of the Faithful made answer (and explained) what was the reason of his dropping the sword from his hand on that occasion.

بخش 166–جواب گفتن امیر المؤمنین کی سبب افکندن شمشیر از دست چه بوده است در آن حالت

How the Prophet, on whom be peace, said in the ear of the stirrup-holder of the Prince of the Faithful (‘Alí), may God honour his person, “I tell thee, ‘Alí will be slain by thy hand.”

بخش 167–گفتن پیغامبر صلی الله علیه و سلم به گوش رکابدار امیرالمؤمنین علی کرم الله وجهه کی کشتن علی بر دست تو خواهد بودن خبرت کردم

How Adam, on whom be peace, marvelled at the perdition of Iblís and showed vanity.

بخش 168–تعجب کردن آدم علیه‌السلام از ضلالت ابلیس لعین و عجب آوردن

Returning to the story of the Prince of the Faithful, ‘Alí—may God honour his person!— and how generously he behaved to his murderer.

بخش 169–بازگشتن به حکایت علی کرم الله وجهه و مسامحت کردن او با خونی خویش

How the stirrup-holder of ‘Alí, may God honour his person, came (to him), saying, “For God's sake, kill me and deliver me from this doom.”

بخش 170–افتادن رکابدار هر باری پیش امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه کی ای امیر المؤمنین مرا بکش و ازین قضا برهان

Explaining that the motive of the Prophet, on whom be peace, in seeking to conquer Mecca and other (places) than Mecca was not love of worldly dominion, inasmuch as he has said “This world is a carcase,” but that on the contrary it was by the command (of God).

بخش 171–بیان آنک فتح طلبیدن مصطفی صلی الله علیه و سلم مکه را و غیر مکه را جهت دوستی ملک دنیا نبود چون فرموده است الدنیا جیفة بلک بامر بود

بخش 172–گفتن امیر المؤمنین علی کرم الله وجهه با قرین خود کی چون خدو انداختی در روی من نفس من جنبید و اخلاص عمل نماند مانع کشتن تو آن شد

IN THE NAME OF GOD THE MERCIFUL, THE COMPASSIONATE

بخش 1–سر آغاز

How in the time of ‘Umar, may God be well-pleased with him, a certain person imagined that what he saw was the new moon.

بخش 2–هلال پنداشتن آن شخص خیال را در عهد عمر رضی الله عنه

How a snake-catcher stole a snake from another snake-catcher.

بخش 3–دزدیدن مارگیر ماری را از مارگیری دیگر

How the companion of Jesus, on whom be peace, entreated Jesus, on whom be peace, to give life to the bones.

بخش 4–التماس کردن همراه عیسی علیه السلام زنده کردن استخوانها از عیسی علیه السلام

How the Súfí enjoined the servant to take care of his beast and how the servant said, “Lá hawl.”

بخش 5–اندرز کردن صوفی خادم را در تیمار داشت بهیمه و لا حول خادم

بخش 6–حکایت مشورت کردن خدای تعالی در ایجاد خلق

How the explanation of the (inner) meaning of the tale was stopped because of the hearer's desire to hear the superficial form of it.

بخش 7–بسته شدن تقریر معنی حکایت به سبب میل مستمع به استماع ظاهر صورت حکایت

How the people of the caravan supposed the Súfí's beast was ill.

بخش 8–التزام کردن خادم تعهد بهیمه را و تخلف نمودن

بخش 9–گمان بردن کاروانیان که بهیمهٔ صوفی رنجورست

How the King found his falcon in the house of a decrepit old woman.

بخش 10–یافتن شاه باز را به خانهٔ کمپیر زن

How by Divine inspiration Shaykh Ahmad son of Khizrúya, may God sanctify his revered spirit, bought halwá (sweetmeat) for his creditors.

بخش 11–حلوا خریدن شیخ احمد خضرویه جهت غریمان به الهام حق تعالی

How a certain person frightened an ascetic, saying, “Weep little, lest thou become blind.”

بخش 12–ترسانیدن شخصی زاهدی را کی کم گری تا کور نشوی

Conclusion of the story of the coming to life of the bones at the prayer of Jesus, on whom be peace!

بخش 13–تمامی قصهٔ زنده شدن استخوانها به دعای عیسی علیه السلام

How a peasant stroked a lion in the dark, because he thought it was his ox.

بخش 14–خاریدن روستایی در تاریکی شیر را به ظن آنک گاو اوست

How the Súfís sold the traveller's beast (to pay) for the (expenses of the) mystic dance.

بخش 15–فروختن صوفیان بهیمهٔ مسافر را جهت سماع

How the criers of the Cadi advertised an insolvent round the town.

بخش 16–تعریف کردن منادیان قاضی مفلس را گرد شهر

How the prisoners laid a complaint of the insolvent's high-handedness before the agent of the Cadi.

بخش 17–شکایت کردن اهل زندان پیش وکیل قاضی از دست آن مفلس

بخش 18–تتمهٔ قصهٔ مفلس

Parable.

بخش 19–مثل

How men blamed a person who killed his mother because he suspected her (of adultery).

بخش 20–ملامت‌کردن مردم شخصی را کی مادرش را کشت به تهمت

How the King made trial of the two slaves whom he had recently purchased.

بخش 21–امتحان پادشاه به آن دو غلام کی نو خریده بود

How the King sent away one of the two slaves and interrogated the other.

بخش 22–به راه کردن شاه یکی را از آن دو غلام و ازین دیگر پرسیدن

How the slave, from the purity of his thought, swore to the truth and loyalty of his friend.

بخش 23–قسم غلام در صدق و وفای یار خود از طهارت ظن خود

How the (King's) retainers envied the favourite slave.

بخش 24–حسد کردن حشم بر غلام خاص

How the thirsty man threw bricks from the top of the wall into the stream of water.

بخش 25–کلوخ انداختن تشنه از سر دیوار در جوی آب

How the Governor commanded a certain man, saying, “Root up the thorn bush which you have planted on the road.”

بخش 26–فرمودن والی آن مرد را کی این خاربن را کی نشانده‌ای بر سر راه بر کن

How friends came to the madhouse for Dhu ’l-Nún—may God sanctify his honoured spirit!

بخش 27–آمدن دوستان به بیمارستان جهت پرسش ذاالنون مصری رحمة الله علیه

How the disciples understood that Dhu ’l-Nún had not become mad, (but) had acted with intention.

بخش 28–فهم کردن مریدان کی ذاالنون دیوانه نشد قاصد کرده است