بخش 16 - کبر و ناز
کبر و ناز
Vanity
شاعر: علامہ اقبال
وزن: مفعول فاعلات مفاعیل فاعلن (مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف)
Toggle stanza 1یخ ، جوی کوه را ز ره کبر و ناز گفت
یخ ، جوی کوه را ز ره کبر و ناز گفت
ما را ز مویهٔ تو شود تلخ روزگار
برف نے غرور اور تکبر کے ساتھ پہاڑی ندی سے کہا تیری چیخ و پکار نے ہماری زندگی اجیرن کر رکھی ہے ۔
Said snow in cold superior syllables to the mountain stream: ‘O babbler, I am weary of your meaningless uproar.
گستاخ می سرائی و بیباک میروی
هر سال شوخ دیده و آواره تر ز پار
تو بے شرمی سے الاپتی رہتی ہے اور بے خوف ہو کر چلی جا رہی ہے ۔ ہر سال پہلے سے بڑھ کر بے حیا اور آوارہ بنتی جا رہی ہے ۔
You talk so impudently and you walk so saucily, and ever bolder are your gait and glances than before.
شایان دودمان کهستانیان نئی
خود را مگوی دخترک ابر کوهسار
تو کوہستانیوں کے قبیلے کے قابل نہیں ہے ۔ تو خود کو ابر کوہسار کی بیٹی مت کہہ ۔
You are not fit to be a member of our family; so never claim to be a creature whom the mountain bore.
گردنده و فتنده و غلطنده ئی بخاک
راه دگر بگیر و برو سوی مرغزار
تو خاک پر گرتی، گھومتی اور لوٹ پوٹ ہوتی ہے ۔ دوسرا راستہ اختیار کر اور کسی سبزہ زار کی جانب چل ۔
You roam and roll and tumble like an urchin in the dust. Go to the felds and plains and let us hear of you no more.’
گفت آب جو چنین سخن دل شکن مگوی
بر خویشتن مناز و نهال منی مکار
ندی بولی ایسی دل توڑنے والی بات نہ کہہ خود پر گھمنڈ نہ کر اور غرور کا پودا مت کاشت کر (تکبر نہ کر) ۔
The stream replied, ‘O do not speak such hurtful words to me. Do not be so proud and, what is more, do not be a boor.
من میروم که در خور این دودمان نیم
تو خویش را ز مهر درخشان نگاه دار
میں تو جا رہی ہوں کیونکہ اس گھرانے کے لائق نہیں تو اپنے آپ کو چمکتے ہوئے سورج سے بچانا (ندی نے یخ کو اس حقیقت سے آگاہ کیا ہے کہ آفتاب کی شعاعوں سے پگھلنے سے پہلے میں بھی وہی تھی جو اس وقت تو ہے اور کچھ دنوں بعد تو بھی وہی ہو جائے گا جو آج میں ہوں ۔ )
I go because the mountain household is too high for me; but you be careful lest the sun should melt you to the core.’
زمین
ہم وزن و قافیہ نظمیں
گر همچو عود جا دهدم یار در کنار
از دست او کنم بر او ناله های زار
جامیدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 245
عید است و آخِرِ گُل و یاران در انتظار
ساقی به رویِ شاه ببین ماه و مِی بیار
حافظغزلیاتغزل شمارهٔ 246
ای خواجه، این همه که تو بر میدهی شمار
بادام تر و سهیکی و بهمان و باستار
رودکیقصاید و قطعاتشمارهٔ 59
هر کس به جنس خویش درآمیخت ای نگار
هر کس به لایق گهر خود گرفت یار
رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1116
دل ناظر جمال تو آن گاه انتظار
جان مست گلستان تو آن گاه خار خار
رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1117
میر شکار من که مرا کردهای شکار
بیتو نه عیش دارم و نه خواب و نه قرار
رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1118
آمد بهار خرم و آمد رسول یار
مستیم و عاشقیم و خماریم و بیقرار
رومیدیوان شمسغزلیاتغزل شمارهٔ 1121
فریاد پیرزن که برآید ز سوز دل
کیفر برد ز حملهٔ مردان کارزار
سعدیمواعظقطعاتشمارهٔ 136
ای من غلام عشق که روزی هزار بار
بر من نهد ز عشقِ بتی صد هزار بار
سناییدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 156
ما را مدار خوار که ما عاشقیم و زار
بیمار و دلفگار و جدامانده از نگار
سناییدیوان اشعارغزلیاتغزل شمارهٔ 158
ماخذ
فارسی متن کا ماخذ: گنجور